⏱ Εκτιμώμενος χρόνος ανάγνωσης: 1 λεπτά ανάγνωσης
Δύο σχεδόν χρόνια μετά τη μετατόπιση των μεταναστευτικών ροών από το Αιγαίο προς τα νότια παράλια της Κρήτης, και ενώ η ίδια η ηγεσία του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου έχει παραδεχθεί ότι το νησί αποτελεί πλέον τη βασική πύλη εισόδου στη χώρα, με το 70% περίπου των αφίξεων να κατευθύνεται προς αυτό, η οργάνωση Υποστήριξη Προσφύγων στο Αιγαίο (RSA) δημοσίευσε στις 15 Ιουλίου την εξαμηνιαία έκθεσή της για την Κρήτη και τη Γαύδο.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρείχε το Λιμενικό Σώμα στην οργάνωση, κατόπιν σχετικού αιτήμαρός της, οι αφίξεις από την 1η Ιανουαρίου έως τις 30 Ιουνίου 2026 ανήλθαν σε 8.552 άτομα, αριθμός αυξημένος σε σχέση με τις 7.336 αφίξεις του αντίστοιχου εξαμήνου του 2025. Για την Ιεράπετρα, που παραμένει το τρίτο σημείο υποδοχής στην Κρήτη, η έκθεση καταγράφει 928 αφίξεις, αλλά και ένα από τα βαρύτερα περιστατικά του εξαμήνου: το ναυάγιο του Μαρτίου ανοιχτά της πόλης, όπου, σύμφωνα με μαρτυρίες διασωθέντων, είκοσι δύο άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους από τις κακουχίες του ταξιδιού και οι σοροί τους ρίχτηκαν στη θάλασσα κατόπιν εντολής των διακινητών.
Τα στοιχεία του Λιμενικού για το πρώτο εξάμηνο
Η γεωγραφική κατανομή των αφίξεων αναδεικνύει το Ηράκλειο ως κύριο σημείο υποδοχής: 3.850 άτομα έφτασαν εκεί, 2.859 στα Χανιά, 928 στην Ιεράπετρα και 896 στο Ρέθυμνο, ενώ καταγράφεται και ένα περιστατικό στην Καλαμάτα με 19 άτομα, καθώς η βάρκα, με εκκίνηση από τα παράλια της Λιβύης, εντοπίστηκε 68 ναυτικά μίλια νοτιοδυτικά του Ακρωτηρίου Ταίναρου.
Ως προς τις εθνικότητες, η πλειοψηφία προέρχεται από το Μπαγκλαντές (3.536 άτομα) και το Σουδάν (3.159), ακολουθούμενα από την Αίγυπτο (1.049), το Νότιο Σουδάν (346) και την Ερυθραία (135). Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει το στοιχείο για τους ανηλίκους: 780 παιδιά και έφηβοι έφτασαν στην Κρήτη και τη Γαύδο μέσα στο εξάμηνο, με κύριες χώρες καταγωγής την Αίγυπτο (362), το Σουδάν (182), το Μπαγκλαντές (113) και το Νότιο Σουδάν (58).
Το εξάμηνο σημαδεύτηκε και από θανάτους στη θαλάσσια διαδρομή. Πέρα από το ναυάγιο της Ιεράπετρας, τον Φεβρουάριο ναυτικό δυστύχημα στους Καλούς Λιμένες άφησε τρεις νεκρούς και 25 αγνοούμενους, τον Ιούνιο ένας άνδρας φέρεται να κατέληξε στη θάλασσα ύστερα από επεισόδιο εν πλω, ενώ τον ίδιο μήνα ένας 30χρονος από το Μπαγκλαντές που νοσηλευόταν στο Νοσοκομείο Χανίων μετά από επιχείρηση διάσωσης έχασε τελικά τη ζωή του.
Η εικόνα στην Ιεράπετρα: το σχολείο των Καλογέρων και ο ρόλος του Ερυθρού Σταυρού
Για την Ιεράπετρα, η έκθεση καταγράφει ότι οι νεοαφιχθέντες μεταφέρονταν καθ’ όλο το εξάμηνο στο παλιό σχολείο στους Καλογέρους, χώρο που διαθέτει τουαλέτα, με πρόσθετες χημικές τουαλέτες όποτε προκύπτει ανάγκη. Ο Δήμος Ιεράπετρας αναλαμβάνει τη σίτιση, την παροχή ειδών υγιεινής και τα έξοδα μεταφοράς προς το Ηράκλειο. Σημαντικό μέρος της καθημερινής υποστήριξης σηκώνει το Περιφερειακό Τμήμα Ιεράπετρας του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού, το οποίο, πέρα από τις πρώτες βοήθειες, καλύπτει ανάγκες ένδυσης και υπόδησης με τη βοήθεια κατοίκων και τοπικών ομάδων, και παρέχει συνδρομή όταν απαιτείται ιατρική εκτίμηση ή μεταφορά στο νοσοκομείο. Οι οργανώσεις Crete for Life και A Drop in the Ocean/Σταγόνα συνεισφέρουν επίσης με παροχή ειδών.
Ο πρόεδρος του τοπικού τμήματος του Ερυθρού Σταυρού Μανώλης Παπαδάκης, σε συνέντευξή του στην RSA, περιγράφει την ανθρώπινη διάσταση των αφίξεων: «Υπήρξαν νεοαφιχθέντες με σημάδια από ξυλοδαρμό και συγκεκριμένα από μαστίγιο και γκλοπ, κάτι που επιβεβαίωσε ο γιατρός του Ερυθρού Σταυρού. Επίσης υπάρχουν περιπτώσεις υποθερμίας τον χειμώνα αλλά και αφυδάτωσης σε ενήλικες και βρέφη, ενώ μεταξύ των δερματολογικών προβλημάτων έχουν καταγραφεί και περιπτώσεις με εγκαύματα όταν οι επιβαίνοντες στις βάρκες κάθονται κοντά στα ντεπόζιτα της βενζίνης». Όπως σημειώνει η οργάνωση, ανάμεσα στους νεοαφιχθέντες βρίσκονται συχνά γυναίκες, βρέφη και θύματα βίας και βασανιστηρίων.
Η έκθεση αποτυπώνει επιπλέον τον ρόλο της Ιεράπετρας ως «βαλβίδας εκτόνωσης» για το υπερφορτωμένο Ηράκλειο: στις αρχές Ιουνίου, 43 νεοαφιχθέντες που είχαν μεταφερθεί στο λιμάνι Ηρακλείου αναγκάστηκαν να παραμείνουν μέσα στο λεωφορείο ελλείψει διαθέσιμου χώρου φιλοξενίας και τελικά μεταφέρθηκαν στην Ιεράπετρα.
Η υπόλοιπη Κρήτη: πρόχειροι χώροι και αδιέξοδα
Η κεντρική διαπίστωση της RSA είναι ότι, παρά τη συνεχιζόμενη αύξηση των αφίξεων, το κράτος εξακολουθεί, δύο χρόνια τώρα, να μην έχει προχωρήσει στη δημιουργία οργανωμένων και κατάλληλων δομών υποδοχής. Στα Χανιά, το πρώην εκθεσιακό κέντρο της Αγυιάς μετατράπηκε σε προσωρινή δομή, με περίπου 550 κουκέτες, κινητή κλινική και οικίσκους για διοικητικές υπηρεσίες· στα τέλη Ιουνίου διέμεναν εκεί 163 άτομα, με διαθέσιμα κρεβάτια για περίπου 350. Στο Ηράκλειο, αντίθετα, η κατάσταση περιγράφεται ως αδιέξοδη: το Παλιό Ψυγείο στο λιμάνι, με δυνατότητα φιλοξενίας 70-80 ατόμων, ξεπέρασε στις αρχές Ιουνίου τους 450 διαμένοντες, χωρίς ντους ούτε καν βρύση, ενώ η δημιουργία προσωρινής δομής στις αποθήκες Σκουλούδη προωθείται παρά τις αντιδράσεις κατοίκων. Στο Ρέθυμνο, όπου σύμφωνα με τον αρμόδιο αντιδήμαρχο οι αφίξεις έως τις αρχές Ιουνίου σημείωσαν αύξηση 100% σε σχέση με πέρυσι, χρησιμοποιείται το κτίριο του παλιού Λιμεναρχείου, χωρίς κρεβάτια, μόνο με στρώματα και κουβέρτες.
Μεταφορές, αποτροπές και συλλήψεις
Η αποσυμφόρηση της Κρήτης επιχειρείται με μεταγωγές προς το Ανατολικό Αιγαίο: περίπου 450 άτομα μεταφέρθηκαν τον Μάιο από το Ηράκλειο στην Κω, ακολούθησαν μεταφορές σε Κω και Λέρο, ενώ στις αρχές Ιουνίου περίπου 300 πρόσφυγες μεταφέρθηκαν στην Κλειστή Δομή της Σάμου, προκαλώντας αντιδράσεις των τοπικών αρχών των νησιών. Παράλληλα, έχει ανακοινωθεί η ναύλωση ιδιωτικού πλοίου έως 500 επιβατών για τακτικές μεταφορές από τα Χανιά προς την ηπειρωτική Ελλάδα, με αντίστοιχο σχεδιασμό και για το Ηράκλειο.
Στο σκέλος της αποτροπής, η έκθεση καταγράφει νέα επιχειρησιακή στρατηγική. Σύμφωνα με τον πρόεδρο της Ένωσης Προσωπικού Λιμενικών Ανατολικής Κρήτης Γιώργο Σφακιανάκη, τον οποίο επικαλείται η RSA, εφαρμόζεται πλέον αποτροπή πριν από τον απόπλου, σε συνεργασία με τις λιβυκές και τις αιγυπτιακές αρχές, το Λιβυκό Λιμενικό έχει ενισχυθεί με δύο σκάφη και υπάρχει σύνδεσμος του Ελληνικού Λιμενικού στο Προξενείο της Βεγγάζης. Ο Υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου Θάνος Πλεύρης έχει αναφέρει ότι μόνο το πρώτο δεκαπενθήμερο του Μαΐου καταγράφηκαν περίπου 530 αποτροπές, χωρίς, όπως επισημαίνει η οργάνωση, να έχει διευκρινιστεί ο τρόπος πραγματοποίησής τους.
Τέλος, η RSA κάνει λόγο για «ποινικοποίηση» των προσφύγων: το πρώτο εξάμηνο του 2026 έγιναν 221 συλλήψεις με την κατηγορία της διακίνησης, με την πλειοψηφία των συλληφθέντων να προέρχεται από το Νότιο Σουδάν (151) και το Σουδάν (45), ενώ στις αρχές Ιουνίου συνελήφθη στη Γαύδο ακόμα και ένας 13χρονος υπήκοος Σουδάν. Η οργάνωση καταγγέλλει επίσης παρατεταμένη διοικητική κράτηση στα κρατητήρια Ηρακλείου, ζήτημα για το οποίο ο Δικηγορικός Σύλλογος Ηρακλείου εξέδωσε ανακοίνωση στις 18 Ιουνίου ζητώντας επιτόπια αυτοψία.
Κλείνοντας την έκθεσή της, η RSA καλεί τις αρμόδιες αρχές να διασφαλίσουν τη διάσωση των ατόμων που κινδυνεύουν στα θαλάσσια σύνορα, την εφαρμογή της νομοθεσίας για την υποδοχή και ταυτοποίηση σε αξιοπρεπείς συνθήκες, επαρκείς υπηρεσίες υγειονομικής περίθαλψης και διερμηνείας, καθώς και τον τερματισμό των συλλήψεων και της παρατεταμένης διοικητικής κράτησης.
Την πλήρη έρευνα, στοιχεία και γραφήματα μπορεί κανείς να βρει στον παρακάτω σύνδεσμο: https://rsaegean.org/el/kriti-gavdos-8-552-afixeis-to-proto-examino-tou-2026/
Π. Νικολάου(radiolasithi.gr)
