⏱ Εκτιμώμενος χρόνος ανάγνωσης: 1 λεπτά ανάγνωσης
Από σήμερα, θα δίνω στη δημοσιότητα, τμήματα από το 50 σέλιδο φυλλάδιο, που παρέδωσα τον Δεκέμβριο του 2025 στο Δημοτικό Συμβούλιο, σε 26 αντίτυπα, με ιδέες και προτάσεις που πιστεύω ότι μπορούν να αλλάξουν το πολιτιστικό πρόσωπο της Ιεράπετρας και της ευρύτερης περιοχής. Θέτω αυτές τις προτάσεις, στη κρίση των πολιτών που ζουν σε αυτόν τον τόπο και έχουν δικαίωμα να γνωρίζουν οτιδήποτε σχεδιάζεται για εκείνους.
Θα κάνω αρχή από τον Ελαιοτουρισμό και το Καζάνεμα της τσικουδιάς, που μπορούν να αποτελέσουν βάσεις, για να προσελκύσουμε επισκέπτες στην Ιεράπετρα το χειμώνα.
Τι είναι ο χειμερινός τουρισμός
Ο χειμερινός τουρισμός αναπτύσσεται κατά τη χειμερινή περίοδο και η μεγαλύτερη προσφορά του, είναι να γεμίσει το κενό, ανάμεσα στο καλοκαίρι που φεύγει και στο καλοκαίρι που έρχεται.
Παραδείγματα χειμερινού τουρισμού είναι τα χωριά του Πηλίου και τα χωριά στο Ζαγόρι, όπου πηγαίνουν άνθρωποι από όλη την Ελλάδα, για να περάσουν μερικές χειμωνιάτικες μέρες. Να μείνουν σε ξενοδοχεία που βρίσκονται μέσα στη φύση, να περπατήσουν σε μονοπάτια ανάμεσα σε τρεχούμενα νερά και πεσμένα φύλα των δέντρων. Εκεί δοκιμάζουν στις ταβέρνες και στα τσιπουράδικα, ξεχωριστές γεύσεις, μέσα σε χώρους που θερμαίνονται από τις φλόγες των ξύλων που καίγονται στο τζάκι.
Τι γίνεται στην Ιεράπετρα το χειμώνα
Επισκέπτες έρχονται το χειμώνα στην Ιεράπετρα, κυρίως τα Χριστούγεννα, τη Πρωτοχρονιά και το Πάσχα.
Υπάρχουν όμως, δυνατά σημεία για την Ιεράπετρα, που έχουν σχέση με δύο δώρα που έχει η κρητική γη: Το ελαιόδεντρο και το αμπέλι. Θα στηρίξουμε όμως το χειμερινό τουρισμό σε ένα δέντρο και ένα φυτό; Εδώ μπαίνει ο ρόλος του ανθρώπου. Ελαιόδεντρο σημαίνει ελαιώνες, συγκομιδή της ελιάς, ελαιοτριβεία και λάδι. Αμπέλι σημαίνει σταφύλια, τρύγος, πατητήρια, κρασί, καζανέματα και τσικουδιά. Να τα δούμε μέσα από το πρίσμα του πολιτισμού και του τουρισμού.
Θέμα 1ο. Ο Ελαιοτουρισμός και ο δρόμος του ελαιόδεντρου
Ο ελαιοτουρισμός είναι τρόπος ζωής που συνδυάζει τον πολιτισμό, τη φύση και τη γαστρονομία. Στη Κρήτη υπάρχει ο Σύνδεσμος Ελαιοκομικών Δήμων Κρήτης (ΣΕΔΗΚ), στον οποίο μέλος είναι και ο Δήμος Ιεράπετρας, ο οποίος ιδρύθηκε με σκοπό την προστασία και την ανάδειξη της ελαιοκομίας, τη βελτίωση της ποιότητας και της παραγωγής του κρητικού ελαιολάδου, καθώς και την προώθηση της εμπορίας και της ανάδειξης των ελαιοκομικών προϊόντων του νησιού.
Ο ΣΕΔΗΚ μας πληροφορεί ότι η Κρήτη έχει μοναδικά πλεονεκτήματα:
1. Άφθονα ελαιοκομικά αρχαιολογικά Μνημεία (αιωνόβια ελαιόδεντρα, κατάλοιπα από ρωμαϊκά και βυζαντινά ελαιοτριβεία, μινωικά πιθάρια αποθήκευσης λαδιού κ.ά.).
2. Εικαστικά – καλλιτεχνικά δημιουργήματα της Μινωικής περιόδου (Χρυσά κοσμήματα και χάντρες που αναπαριστούν δεσμίδες από φύλλα ή καρπούς ελιάς, κλαδιά και καρποί ελιάς αποτυπωμένα σε πήλινα και λίθινα αγγεία κ.ά.).
3. Τα Αρχαία Ελαιόδεντρα που έχουν χαρακτηριστεί Μνημειακά.
4. Την πλούσια ελαιοκομική κληρονομιά της Κρήτης που αποτελεί μοναδικό στον κόσμο πολιτιστικό θησαυρό, ο οποίος αξίζει να αναδειχθεί και να αξιοποιηθεί.
Οι ελαιώνες της Κρήτης είναι το φυσικό δάσος της και καλύπτουν το 1\4 της επιφάνειάς της.
Η καλλιέργεια της ελιάς στη μινωική εποχή
Η ελαιοκαλλιέργεια από τη μινωική εποχή, αποδεικνύεται από πολλά ευρήματα σε ανασκαφές: Κουκούτσια ελιάς βρέθηκαν μέσα σε αγγεία, στις Αρχάνες και στη Κνωσό, Στη Ζάκρο ελιές με τη σάρκα τους, σε δεξαμενή νερού. Σε ένα πηγάδι της 3ης χιλιετίας π.Χ. στην Κνωσό, κουκούτσια ελιάς κ.ά.
Η αρχαία ελιά στο Καβούσι, έχει ηλικία άνω των 3200 ετών και ίσως είναι το αρχαιότερο δείγμα μπολιάσματος δέντρου στον κόσμο. Έχει ενταχθεί στα Μνημεία Παγκόσμιας Κληρονομιάς της Unesco και έχει ανακηρυχθεί από τον ΣΕΔΗΚ ως μνημειακή. Από τα κλαδιά της στεφανώθηκαν αθλητές των Ολυμπιακών Αγώνων του 2004.
Τι κάνουμε στη πράξη
Με αυτή της πανάρχαια ιστορία της ελιάς γύρω μας, ο ΣΕΔΗΚ με το “Πρόγραμμα του Ελαιοτουρισμού”, δείχνει το δρόμο για την ανάδειξη του πολιτιστικού προσώπου του τόπου, την τουριστική ανάπτυξη και την προώθηση της τοπικής οικονομίας και προτείνει:
1. Δημιουργία μουσείων ελιάς και λαδιού (Στόχος μας η δημιουργία ενός τέτοιου μουσείου)
2. Διοργάνωση περιηγήσεων των επισκεπτών σε ελαιώνες (Επισκέψεις στην αρχαία ελιά του Καβουσίου και σε ελαιώνες μετά από συνεννόηση με τους παραγωγούς)
3. Επισκέψεις σε σύγχρονα αλλά και παλιά ελαιουργεία (Ελαιουργεία στην Ιεράπετρα, που θα δέχονταν επισκέψεις)
Σε όλη τη Κρήτη, έχουν επισημανθεί και αναπτύσσονται περίπου 80 ελαιοκομικά αξιοθέατα όπως: Αρχαιολογικά Μνημεία, Μνημειακά ελαιόδεντρα, Μουσεία ελιάς και ελαιολάδου, Πιστοποιημένες Ελαιο-Ταβέρνες, Ξενοδοχεία της Κρήτης, Επισκέψιμα ελαιοτριβεία και Ελαιοκτήματα.
Τι είναι το “Επισκέψιμο Ελαιοτριβείο”
Τα Ελαιοτριβεία που εκπληρώνουν τις τεχνικές προϋποθέσεις, που έχει καθορίσει το υπουργείο Τουρισμού, χαρακτηρίζονται “Επισκέψιμα Ελαιοτριβεία” και απονέμεται ειδικό σήμα. Το θέμα αυτό, θα το δούμε στο επόμενο άρθρο, για το μεγάλο ζήτημα των μουσείων που πρέπει να αποκτήσει η Ιεράπετρα.
Τι κάνουμε τώρα: Επισκέψεις σε σύγχρονα ελαιοτριβεία
Μέχρι να δημιουργηθούν, το μόνιμο “Μουσείο Ελιάς και Ελαιολάδου” και τα “Επισκέψιμα Ελαιοτριβεία” με το σήμα του υπουργείου τουρισμού, ο Δήμος μπορεί να διερευνήσει τη συνεργασία των ελαιοτριβείων που μπορούν να είναι διαθέσιμα για επισκέψεις κατά την περίοδο της συγκομιδής της ελιάς, τα οποία θα μπορούσαν να επισκέπτονται έλληνες και ξένοι επισκέπτες για ενημέρωση. Η διαδικασία της παραγωγής λαδιού από τη συγκομιδή του καρπού, τη ζύμωση, μέχρι την παραγωγή του χυμού της ελιάς, είναι άγνωστη στους περισσότερους ανθρώπους.
O Eλαιοτουρισμός, αυτή τη στιγμή στην Ιεράπετρα, πρέπει να οργανωθεί και να προσφέρει τριών ειδών επισκέψεις: 1. σε ελαιώνες, 2. στην ελιά του Καβουσίου και 3. Σε ελαιουργεία.
Απαραίτητη είναι η ενημέρωση και διάδοση, με όλα τα μέσα, ώστε να γίνει γνωστό σε ποιά σημεία, πότε και με ποιά μέσα, μπορούν να πηγαίνουν οι επισκέπτες. Ο Αύγουστος τελείωσε, προλαβαίνουμε; Αν πούμε: “Άφησέ το για του χρόνου”, φυσικά δεν προλαβαίνουμε.
Αν όμως το θέλουμε, αυτό σημαίνει ότι κάποιοι παίρνουν τώρα χαρτί και μολύβι ή κάθονται στον υπολογιστή και αρχίζουν την οργάνωση και τις επαφές.
Θέμα 2ο. Τα Καζανέματα και ο δρόμος του αμπελιού
Τα Καζανέματα γίνονται από τον Οκτώβριο ως τον Φεβρουάριο. Το καζάνεμα δεν είναι απλά η διαδικασία για την παραγωγή τσικουδιάς. Είναι κάτι πολύ περισσότερο, πολύ πιο σημαντικό, με προεκτάσεις κοινωνικές, πολιτισμικές, γαστρονομικές. Πρόκειται για κοινωνικό γεγονός, συγκεντρώνει ανθρώπους, δημιουργεί σχέσεις, γεννά συναισθήματα και απλώνει ένα γιορτινό τραπέζι με αναρίθμητους μεζέδες.
Η τέχνη της απόσταξης στη μινωική εποχή
Η προέλευση της “Τσικουδιάς Κρήτης” ξεκινάει από την Μινωική περίοδο, που η Κρήτη αναδεικνύεται σε σημαντική οινοπαραγωγική περιοχή.
Ίσως στην Μινωική Κρήτη να έγινε η πρώτη απόσταξη, γιατί υπάρχουν ενδείξεις ότι εκτός από κρασί και νερόμελο, έπιναν και τσικουδιά.
Στο θερινό Μινωικό ανάκτορο της Κάτω Ζάκρου, βρέθηκε το αρχαιότερο καλλιεργούμενο αμπέλι. Φαίνεται ακόμα ότι το 1900-1700 π.Χ. ήταν γνωστή η τέχνη της απόσταξης. Σε ανασκαφές, στον Παπαδιόκαμπο Σητείας, βρέθηκαν σφραγισμένα πήλινα αγγεία με υπολείμματα από απανθρακωμένα στέμφυλα (στράφυλα). Απανθρακωμένα υπολείμματα από σταφυλοτσάμπουλα και κουκούτσια βρέθηκαν σε πιθάρια στο Ανάκτορο της Φαιστού.
Το καζάνεμα, είναι ιστορία και πολιτισμός και πρέπει να το προβάλλουμε.
Σημασία έχει, να δούμε στη πράξη, με ποιούς τρόπους το καζάνεμα μπορεί να γίνει μαγνήτης έλξης για τους πολίτες και τους επισκέπτες έλληνες και ξένους.
Κάποιοι πολιτιστικοί σύλλογοι οργανώνουν εκδηλώσεις με καζανέματα, χρειάζεται όμως κάτι πιό μεγάλο, που θα καθιερωθεί και θα γίνει θεσμός.
Μια πρόταση για “Καζανέματα – Θεσμό” στην Ιεράπετρα
Η πρόταση αυτή, παρουσιάζεται εδώ, για πρώτη φορά. Στη πλατεία που βρίσκεται στη περιοχή πίσω από το παλιό κτίριο της Ένωσης Γεωργικών Συνεταιρισμών Ιεράπετρας (Μονάδα Τυποποίησης Ελαίου, στην οδό Γ. Παπανδρέου), μπορεί να κατασκευαστεί μία υπερυψωμένη βάση με παραστιά και πάνω της να στηθεί ένα καζάνι με όλο το σύστημα απόσταξης καθώς και παροχή νερού για το βαρέλι. Ακόμα, να τοποθετηθούν περιμετρικά της πλατείας, αρκετά μόνιμα παγκάκια με πλάτη. Ο Δήμος μπορεί να συνεννοηθεί με πολιτιστικούς συλλόγους και άλλους φορείς και για τους τρεις μήνες Οκτώβριο, Νοέμβριο και Δεκέμβριο, να γίνεται καζάνεμα μια φορά την εβδομάδα π.χ. κάθε Σάββατο. Μαζί θα προσφέρονται δύο, τρία παραδοσιακά εδέσματα της Κρήτης, τυροπιτάκια, μυζηθρόπιτες, κ.ά. που θα ετοιμάζουν στα σπίτια, εθελόντριες γυναίκες και μέσα από τα χέρια τους, μαζί με τη ζεστή τσικουδιά, θα ζωντανεύει η παράδοση της Κρήτης. Απαραίτητα τα λυόμενα τραπέζια.
Το κόστος των υλικών, μπορεί να καλυφθεί με ένα μικρό τίμημα που θα καταβάλλουν για κάθε μερίδα οι επισκέπτες.
Έτσι κάθε Σάββατο θα γίνεται ένα πανηγύρι, που θα τραβάει στη περιοχή κάθε επισκέπτη.
Πρέπει να πετύχουμε ώστε οι παρέες να λένε: “Το Σάββατο, πάμε στο καζάνι της Ιεράπετρας”.
Είναι δύσκολο; Για τις απόκριες ξεσηκώνονται Δήμος, φορείς, πολίτες, γεμίζει η Ιεράπετρα με διακόσμηση, κατασκευάζονται αποκριάτικα άρματα και καταλήγουμε στη μεγάλη αποκριάτικη παρέλαση. Προσκαλείται και ένας γνωστός παρουσιαστής, για να περιγράφει τα άρματα που περνούν. Μπορούν οι ίδιοι άνθρωποι να οργανώνουν ένα καζάνεμα – πανηγύρι κάθε Σάββατο; Ένα ερώτημα που βάζει την πράξη απέναντι στα λόγια. Αποκριάτικα άρματα μπορούμε να φτιάχνουμε αλλά όχι καζανέματα;
Αν υπάρχει θέληση και αποφασιστικότητα, μπορούμε να αρχίσουμε από το Σάββατο στις 10 του ερχόμενου Οκτωβρίου μέχρι το τελευταίο Σάββατο στις 19 Δεκεμβρίου. Μετά ακολουθούν τα Χριστούγεννα. Μπορούμε να κάνουμε 11 φορές καζάνι στην Ιεράπετρα; Μπορούν να συμμετέχουν και κομπανίες μουσικών της περιοχής και το καζάνι να εξελίσσεται σε πανηγύρι; Είναι στο χέρι μας να το καταφέρουμε. Ας συγκαλέσει ο Δήμος μαζικούς φορείς και πρόσωπα, για να ξεκινήσει η οργάνωση. Μπορεί κάθε Σάββατο να το αναλαμβάνει και ένας φορέας, πολιτιστικός ή άλλος.
Διάδοση με κάθε μέσο για τα καζανέματα. Αν δεν το κάνουμε γνωστό, πως θα έρθει κόσμος;
Όταν τελειώσουν τα καζανέματα, το καζάνι να μείνει στη πλατεία σαν μόνιμο έκθεμα, ένα πρωτότυπο υπαίθριο μουσείο. Τα παγκάκια, που πρέπει να έχουν πλάτη για να είναι αναπαυτικά, θα είναι το νέο απόκτημα της πλατείας, που σήμερα δεν έχει χώρο να καθίσει ούτε ένας άνθρωπος.
Μπορούμε να βάλουμε έναν τέτοιο στόχο; Είναι μία πρόκληση και δοκιμασία για όλους. Η αναβλητικότητα δεν πρέπει να μας χαρακτηρίζει. Ας φανταστούμε σαν θεσμό κάθε χρόνο τα καζανέματα στην Ιεράπετρα. Αποκριάτικες εκδηλώσεις βρίσκεις σε κάθε πόλη, αλλά τέτοια καζανέματα κάθε χρόνο, θα υπάρχουν μόνο στην Ιεράπετρα.
Αν βάλουμε σε έναν πίνακα 1. τη συγκομιδή της ελιάς και τα ελαιοτριβεία, 2. τον τρύγο, 3. τα καζανέματα και 4. τις ημέρες των εορτών από τα Χριστούγεννα και την Πρωτοχρονια μέχρι τα Φώτα, που ακόμα διαρκούν οι διακοπές των σχολείων, θα έχουμε μία παραστατική εικόνα της μετάβασης από το καλοκαίρι στο χειμώνα και συνέχεια στην επερχόμενη άνοιξη με το Πάσχα.
Μπορεί να αναπτυχθεί χειμερινός τουρισμός στην Ιεράπετρα; Ναι, αν τον βάλουμε στο διάδρομο απογείωσης του πολιτισμού.
Δεν είναι απαραίτητο να έχουμε χιόνια, χιονοδρομικές πίστες και τελεφερίκ, για να έρθουν επισκέπτες το χειμώνα στην Ιεράπετρα.
Ο Ελαιοτουρισμός και τα Καζανέματα, μαζί με τα αξιοθέατα που έχει σήμερα η Ιεράπετρα και τη δημιουργία μουσείων, μπορούν να αναδειχθούν σε κορυφαίους ελκυστικούς πόλους, για να έρθουν από την Ελλάδα και το εξωτερικό, επισκέπτες να γνωρίσουν τον πολιτισμό και το πνεύμα της Κρήτης και την ιδιαίτερη κρητική γαστρονομία. Τότε θα γεμίζουν ταβέρνες, καφετέριες, καφενεία, ρακάδικα, στέκια γρήγορου φαγητού (fast food), τουριστικά μαγαζιά κ.ά. καλοκαίρι και χειμώνα.
Ο Χειμερινός Τουρισμός στην Ιεράπετρα και στα χωριά της, είναι ένα όραμα που μπορεί να πραγματοποιηθεί αλλά χρειάζεται δουλειά, οργάνωση και γρήγορους ρυθμούς.
Θα κατεβάζουμε ρολά το χειμώνα στην Ιεράπετρα ή θα αφήνουμε ορθάνοικτα για να μπει χειμωνιάτικο φως; Μόνος του ο Χειμερινός Τουρισμός δεν πρόκειται να έρθει ποτέ. Μπορούμε να κάνουμε τώρα τα δύο βήματα: Η ελιά και το καζάνι.
Τα σοβαρά προβλήματα που αντιμετωπίζει η περιοχή, τα κύματα των μεταναστών, το ακατάλληλο νερό για τα θερμοκήπια, οι πυρκαγιές, δεν πρέπει να εμποδίσουν την Ιεράπετρα να βαδίσει σε πιο στέραιο μέλλον.
Ραντεβού στο επόμενο κείμενο, για τα Μουσεία της ΙεράπετραςΚώστας Τσελάς |
