⏱ Εκτιμώμενος χρόνος ανάγνωσης: 1 λεπτά ανάγνωσης
Η Λιμνοδεξαμενή Χοχλακίων και το Φράγμα Αγίου Ιωάννη Ιεράπετρας, ένα έργο που η αγροτική κοινότητα της Νοτιοανατολικής Κρήτης περιμένει εδώ και χρόνια ως απάντηση στη χρόνια λειψυδρία, βρίσκεται πλέον σε μετέωρη κατάσταση. Με προχθεσινή απόφαση (06-05-2026) του Αναπληρωτή Υπουργού Εθνικής Οικονομίας απεντάσσει το έργο από το Ταμείο Ανάκαμψης, μηδενίζοντας τον εγκεκριμένο προϋπολογισμό των 22,5 εκατομμυρίων ευρώ στο δημόσιο σκέλος μιας σύμβασης ΣΔΙΤ που ξεπερνά συνολικά τα 61 εκατομμύρια. Οι 7.500 αγρότες που περίμεναν αρδευτικό νερό δεν έχουν πλέον καμία βεβαιότητα για το πότε θα το δουν, παρά μόνο μια νομοθετική υπόσχεση που ψηφίστηκε λίγες εβδομάδες νωρίτερα.
Το έργο της Ιεράπετρας, όμως, δεν αποτελεί μεμονωμένη περίπτωση. Αποτελεί κομμάτι μιας ευρύτερης απένταξης που σαρώνει ολόκληρο τον προγραμματισμό δημοσίων επενδύσεων σε πολλαπλούς τομείς.
Ολόκληρο το ΥΔΩΡ 2.0 εκτός Ταμείου Ανάκαμψης
Ολόκληρη η δέσμη των πέντε αρδευτικών έργων του προγράμματος ΥΔΩΡ 2.0 που ακολουθούν το μοντέλο ΣΔΙΤ αποχωρεί από τον ευρωπαϊκό μηχανισμό. Μηδενίζονται πλήρως οι προϋπολογισμοί της μεταφοράς νερού από τον Νέστο στην πεδιάδα της Ξάνθης (54,2 εκατ. ευρώ), του εκσυγχρονισμού του αρδευτικού δικτύου ΤΟΕΒ Ταυρωπού (36,7 εκατ. ευρώ), του Αρδευτικού Δικτύου Αλμωπαίου (34,5 εκατ. ευρώ), του Φράγματος Μιναγιώτικο (33,5 εκατ. ευρώ) και του αρδευτικού δικτύου Υπέρειας Λάρισας και Ορφανών Καρδίτσας (26,4 εκατ. ευρώ). Μαζί με το έργο της Ιεράπετρας, τα αρδευτικά έργα αθροίζουν πάνω από 209 εκατομμύρια ευρώ. Ανακλήθηκε επίσης και η οριζόντια τεχνική υποστήριξη του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης για τα εγγειοβελτιωτικά έργα του προγράμματος ΥΔΩΡ 2.0 , γεγονός που σημαίνει ότι δεν αποσύρεται μόνο η χρηματοδότηση αλλά και ο μηχανισμός διαχείρισής τους.
«Παράθυρο» με νέο νόμο
Η μοναδική εγγύηση συνέχειας βρίσκεται στο άρθρο 40 του νόμου 5294/2026 (Α΄ 58), ο οποίος ψηφίστηκε, τον Απρίλιο του 2026 μόλις έναν μήνα πριν από τις αποφάσεις απένταξης. Η διάταξη υποχρεώνει το κράτος να καλύψει μέσω του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων τις οικονομικές δεσμεύσεις που απορρέουν από ήδη υπογεγραμμένες συμβάσεις. Στην περίπτωση της Ιεράπετρας, η δέσμευση αυτή υπάρχει: ο διαγωνισμός μέσω ανταγωνιστικού διαλόγου ολοκληρώθηκε, η κατακύρωση υπέρ της ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ Α.Ε. ως αναδόχου του έργου έχει υπογραφεί, και η εγκατάλειψη θα συνεπαγόταν νομικές και οικονομικές ρήτρες.
Η χρονική αλληλουχία, ωστόσο, εγείρει εύλογες απορίες. Ο νόμος ψηφίστηκε λίγες εβδομάδες πριν τις απεντάξεις, σαν να προετοίμαζε νομοθετικά το έδαφος για μια απόφαση που ήταν ήδη δρομολογημένη. Αν η κυβέρνηση γνώριζε εκ των προτέρων ότι τα αρδευτικά έργα ΣΔΙΤ θα αποχωρούσαν από το Ταμείο Ανάκαμψης πρέπει να απαντηθεί άμεσα το ερώτημα αν υπάρχει δημοσιονομική επάρκεια για να καλύψει το κενό. Μπορεί ο προϋπολογισμός του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης να σηκώσει ταυτόχρονα 209 εκατομμύρια σε νέες δεσμεύσεις; Θα χρειαστεί συμπληρωματικός προϋπολογισμός; Και αν η εκταμίευση καθυστερήσει, ποιος επωμίζεται το κόστος;
Τα χρονοδιαγράμματα στο αισιόδοξο σενάριο
Για το έργο της Ιεράπετρας, τα τεχνικά δεδομένα είναι γνωστά: Φράγμα ύψους 52 μέτρων, ωφέλιμος όγκος 1,7 εκατομμυρίων κυβικών μέτρων, δέσμευση ολοκλήρωσης σε 42 μήνες από την εκκίνηση, με 25ετή επίβλεψη και συντήρηση από την ανάδοχο. Οι εργασίες, όπως ανακοινώθηκε σε πρόσφατη συνάντηση στην Ιεράπετρα, αναμένονταν εντός του πρώτου εξαμήνου του 2026. Ακόμα όμως και στο πιο αισιόδοξο σενάριο, η αλλαγή χρηματοδοτικού πλαισίου εισάγει μια μεταβατική περίοδο που κανείς δεν έχει ακόμα κοστολογήσει σε χρόνο: νέες εγκρίσεις, νέα εκταμίευση, πιθανή αναπροσαρμογή σύμβασης. Κάθε μήνας καθυστέρησης είναι ένας μήνας που τα 7.500 στρέμματα εξακολουθούν να στερούνται αρδευτικού νερού.
Ο Δήμαρχος Ιεράπετρας Εμμ. Φραγκούλης, σε πρόσφατη συνάντησή του με στελέχη του Υπουργείου και εκπροσώπους της ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ, χαρακτήρισε την υποδομή «έργο πνοής» και ανακοίνωσε ότι ο Δήμος προχωρά στη σύνταξη κανονιστικής απόφασης για τη διαχείριση και τιμολόγηση του νερού. Πρόκειται για κίνηση που προδίδει εμπιστοσύνη ότι το έργο θα γίνει. Η απένταξη, όμως, μετατοπίζει τη συζήτηση από το «πότε ξεκινά» στο «αν εξασφαλίζεται η χρηματοδότηση».
Η ευρύτερη εικόνα: 322 εκατ. ευρώ εκτός Ταμείου Ανάκαμψης
Τα αρδευτικά έργα δεν είναι τα μοναδικά που αποχωρούν. Μετά την ψήφιση του νόμου 5294/2026, και χωρίς να υπολογίζονται προηγούμενες απεντάξεις, ο συνολικός προϋπολογισμός που αφαιρείται από το Ταμείο Ανάκαμψης ανέρχεται σε 322,1 εκατομμύρια ευρώ σε τουλάχιστον 15 έργα. Η λίστα καλύπτει ένα ευρύ φάσμα δημόσιων πολιτικών.
Στον ψηφιακό τομέα, μηδενίζεται ο προϋπολογισμός της υποδομής ηλεκτρονικής ταυτότητας (eID) και της σύνδεσης με το Gov.gr Wallet (15,9 εκατ. ευρώ), ενώ απεντάσσεται σχεδόν πλήρως η ψηφιοποίηση δημόσιας ακίνητης περιουσίας (1 εκατ. ευρώ) και η αναβάθμιση του συστήματος Πόθεν Έσχες (1 εκατ. ευρώ). Σε ό,τι αφορά την κυβερνοασφάλεια, μειώνεται κατά 51,9 εκατ. ευρώ η χρηματοδότηση δράσεων ασφάλειας πληροφοριών του δημόσιου τομέα, ενώ απεντάσσονται σχεδόν εξ ολοκλήρου 9,9 εκατ. ευρώ που αφορούσαν την αντιμετώπιση εκστρατειών παραπληροφόρησης. Στην κοινωνική πολιτική, μηδενίζεται πλήρως η ψηφιακή πύλη πρόσβασης στην κοινωνική προστασία και ο ψηφιακός μετασχηματισμός του ΟΠΕΚΑ (10 εκατ. ευρώ). Στην εκπαίδευση και έρευνα, μειώνεται κατά 40,4 εκατ. ευρώ το πρόγραμμα Trust Your Stars, μειώνεται η χρηματοδότηση για Επισκέπτες Καθηγητές/Ερευνητές (4,7 εκατ. ευρώ) και απεντάσσονται σχεδόν πλήρως τα Κέντρα STEM για Παιδιά (14,8 εκατ. ευρώ). Τέλος, δύο ακόμα έργα (Βιομηχανικά Διδακτορικά και ένα έργο του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης) απεντάσσονται χωρίς να δημοσιοποιούνται τα αντίστοιχα ποσά.
Η εικόνα που αναδύεται είναι μια μαζική αναδιάταξη του Ταμείου Ανάκαμψης, (πρόγραμμα το οποίο λήγει το καλοκαίρι του 2026 χωρίς ενδείξεις παράτασης από πλευράς ΕΕ), που μεταφέρει εκατοντάδες εκατομμύρια σε υποχρεώσεις στον εθνικό προϋπολογισμό. Για τους αγρότες της Ιεράπετρας, αυτό σημαίνει ότι το έργο τους δεν ανταγωνίζεται πλέον μόνο τα υπόλοιπα αρδευτικά για χρηματοδότηση, αλλά μπαίνει σε μια ουρά εκατομμυρίων ευρώ που αναζητούν κάλυψη. Και σε αυτό το ερώτημα, μέχρι στιγμής, δεν έχει δοθεί καμία αρμόδια απάντηση.
Π. Νικολάου (radiolasithi.gr)
