⏱ Εκτιμώμενος χρόνος ανάγνωσης: 1 λεπτά ανάγνωσης
Σε μια περίοδο που η δημόσια διαβούλευση για το νέο Ειδικό Χωροταξικό των ΑΠΕ βρίσκεται σε εξέλιξη και εκατοντάδες αιτήσεις για μονάδες Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας περιμένουν να αδειοδοτηθούν σε ολόκληρη την Κρήτη, ο Αντιπεριφερειάρχης Περιβάλλοντος και πρόεδρος της Επιτροπής Περιβάλλοντος και Χωροταξίας Νίκος Ξυλούρης, μίλησε στο Ράδιο Λασίθι, παρουσιάζοντας την προετοιμασίας της Περιφέρειας και δίνοντας μια πρώτη ιδέα για τη στάση και τις προτάσεις που πρόκειται να κατατεθούν το επόμενο διάστημα.
Ο κ. Ξυλούρης, επανέλαβε τις «κόκκινες γραμμές» που εδώ και χρόνια έχουν τεθεί από πλευράς Περιφέρειας Κρήτης σε σχέση με την εγκατάσταση ΑΠΕ: καμία εγκατάσταση σε περιοχές Natura, σε μεγάλα υψόμετρα ή σε τοποθεσίες που απαιτούν εκτεταμένα συνοδά έργα. Πρόκειται για θέσεις που η Περιφέρεια υποστηρίζει ήδη από το 2015-2016, με τον κ. Ξυλούρης να τονίζει πως ο ίδιος θεωρεί «πολύ μεγάλη επιτυχία» ότι πλέον τις υιοθετεί, σε σημαντικό βαθμό, και το ίδιο το Υπουργείο Περιβάλλοντος στο νέο χωροταξικό πλαίσιο που προτείνει..
Στο ίδιο πλαίσιο, ο κ. Ξυλούρης έκανε μια κρίσιμη ανακοίνωση με άμεσο αντίκτυπο στα αιολικά έργα που εκκρεμούν στο Λασίθι: η Περιφέρεια θα εξετάσει όλες τις νέες προτάσεις με βάση το νέο (και αυστηρότερο) Χωροταξικό, ανεξάρτητα από το πότε υποβλήθηκαν οι αρχικές αιτήσεις. Τα 8 αιολικά πάρκα με 24 ανεμογεννήτριες στην ορεινή ζώνη Ιεράπετρας-Σητείας, σε υψόμετρα πάνω από 1.200 μέτρα και με νέες διανοίξεις δρόμων δεκάδων χιλιομέτρων, θα αξιολογηθούν μετά τα τέλη Ιουλίου, μόλις οριστικοποιηθεί το νέο Ειδικό Χωροταξικό.
Οι «κόκκινες γραμμές» της Περιφέρειας
Ο κ. Ξυλούρης ξεκίνησε τη συνέντευξη ξεδιπλώνοντας το ευρύτερο πλαίσιο. Ήδη πριν από 10-15 χρόνια, η ΡΑΕ (σημερινή ΡΑΑΕΥ) είχε δώσει εγκρίσεις σε μεγάλες εταιρείες για τη διερεύνηση εγκατάστασης μονάδων ΑΠΕ σε ολόκληρη την Κρήτη: αιολικά, φωτοβολταϊκά, υβριδικά, αντλησιοταμίευσης, γεωθερμικά.
Απέναντι σε αυτό το κύμα αιτήσεων, το Περιφερειακό Συμβούλιο (με αρχική απόφαση το 2015-2016 και επικαιροποίηση το 2021) διατύπωσε σαφείς κόκκινες γραμμές. Η θέση, όπως την παρουσίασε ο κ. Ξυλούρης, είναι κατηγορηματική: «Δεν συμφωνούμε με την εγκατάσταση μονάδων ΑΠΕ σε περιοχές Natura. Δεν συμφωνούμε σε μεγάλα υψόμετρα, 1.100, 1.200, 1.300 μέτρα, ανάλογα τη γεωγραφία της περιοχής. Δεν συμφωνούμε όταν υπάρχουν μεγάλα συνοδά έργα», τόνισε, αναφερόμενος στην ανάγκη ανοίγματος δεκάδων χιλιομέτρων δρόμων σε ορεινό έδαφος με μεγάλες κλίσεις.
Ως παράδειγμα εφαρμογής αυτής της πολιτικής, ο Αντιπεριφερειάρχης ανέφερε συγκεκριμένο έργο στο Ηράκλειο, σε περιοχή Natura, όπου η Επιτροπή Περιβάλλοντος απέρριψε πρόταση επέκτασης υφιστάμενης εγκατάστασης και το έργο δεν προχώρησε. Πλέον, σύμφωνα με τον κ. Ξυλούρη, και ο ίδιος ο Υπουργός Περιβάλλοντος κ. Παπασταύρου, τόσο σε δηλώσεις του όσο και στο κείμενο του νέου Ειδικού Χωροταξικού, έχει ενσωματώσει αντίστοιχους περιορισμούς. «Στεκόμασταν απέναντι στις περιοχές Natura, απέναντι από το Υπουργείο, και σήμερα δεν έρχονται προτάσεις που να αφορούν σε περιοχές Natura», σημείωσε.
Το νέο Χωροταξικό και η κρίσιμη δέσμευση για τα υφιστάμενα έργα
Στο επίκεντρο της συζήτησης βρέθηκε το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ, που τέθηκε σε δημόσια διαβούλευση μετά από 15 χρόνια (το προηγούμενο χρονολογείται από το 2011). Η Περιφέρεια πρέπει να καταθέσει τη θέση της μέχρι τις 28 Ιουλίου, προθεσμία που θέτει το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας λόγω ένταξης στο Ταμείο Ανάκαμψης, ενώ η σχετική συνεδρίαση προγραμματίζεται γύρω στις 22 Ιουλίου.
Κρίσιμη ήταν η τοποθέτηση του κ. Ξυλούρη σε ένα ερώτημα που απασχολεί ιδιαίτερα το Λασίθι: τι θα γίνει με τα δεκάδες εκκρεμή έργα ΑΠΕ που υποβλήθηκαν πριν από πολλά χρόνια, στη βάση του παλαιού (πιο χαλαρού) Χωροταξικού πλαισίου. Ο νόμος προβλέπει ότι αυτά εξετάζονται με τα τότε κριτήρια, αλλά ο Αντιπεριφερειάρχης ξεκαθάρισε ότι η Περιφέρεια, ως πολιτικό όργανο, θα εφαρμόσει τα νέα κριτήρια σε κάθε περίπτωση: «Δεν μπορεί να λέει το καινούργιο Χωροταξικό “Όχι αιολικά πάνω από τα 1.200 μέτρα” και να ‘ρθει μια επένδυση που είναι στα 1.800 και επειδή είχε υποβληθεί παλιότερα, να πούμε εμείς “Ναι, συμφωνούμε”», δήλωσε χαρακτηριστικά.
Αυτή η θέση έχει άμεσες συνέπειες για τα σχεδιαζόμενα αιολικά πάρκα στην ορεινή ζώνη Ιεράπετρας-Σητείας, τα οποία χωροθετούνται σε υψόμετρα πάνω από 1.200 μέτρα και προϋποθέτουν νέους δρόμους 30 και πλέον χιλιομέτρων. Ο κ. Ξυλούρης διευκρίνισε ότι αυτά τα έργα, μαζί με αντίστοιχα στο Ρέθυμνο και αλλού, θα συζητηθούν στην Επιτροπή Περιβάλλοντος «από τον Αύγουστο και πέρα», δηλαδή μετά την οριστικοποίηση του νέου Χωροταξικού.
Ενεργειακός χώρος για πολίτες, δήμους και ΤΟΕΒ
Ένα ζήτημα που ο κ. Ξυλούρης ανέδειξε ως κεντρική προτεραιότητα είναι η εξασφάλιση «ενεργειακού χώρου» για τους πολίτες και τους τοπικούς φορείς. Αν οι μεγάλες εταιρείες καταλάβουν το σύνολο του διαθέσιμου ενεργειακού χώρου μέσω των αδειών που έχουν λάβει, δεν θα μπορούν να κάνουν εγκαταστάσεις οι ενεργειακές κοινότητες πολιτών (στις οποίες συμμετέχει ήδη η Περιφέρεια μέσω της Μινώα Ενεργειακής και άλλων), οι ΤΟΕΒ (που θα μπορούσαν να μειώσουν δραστικά το κόστος άντλησης νερού παράγοντας δικό τους ρεύμα) και οι δήμοι (που θα μπορούσαν να εξοικονομήσουν χρήματα για τους δημότες τους).
Ο Αντιπεριφερειάρχης αναφέρθηκε στην προσπάθεια που γίνεται από τον Περιφερειάρχη κ. Αρναουτάκη, στη βάση παλαιότερου σχεδιασμού (τον οποίο είχε επεξεργαστεί ο κ. Καλογερής ως τότε αρμόδιος Αντιπεριφερειάρχης), ώστε οι ενεργειακές κοινότητες και οι ΤΟΕΒ να αποκτήσουν τον ενεργειακό χώρο που χρειάζονται, κυρίως μέσω φωτοβολταϊκών κοντά στις περιοχές κατανάλωσης. Αυτή η διεκδίκηση, όπως τόνισε, «υπάρχει πάντα στο τραπέζι» και ο Περιφερειάρχης τη θέτει σε κάθε ευκαιρία.
Ο κ. Ξυλούρης συνέδεσε αυτό το αίτημα με την ευρύτερη έννοια της ενεργειακής δημοκρατίας: «Ο καταναλωτής πρέπει να μπορεί να παράξει ενέργεια και να ωφελείται κιόλας, δηλαδή να την απολαμβάνει φθηνή», τόνισε, επισημαίνοντας ότι σήμερα η ωφέλεια καταλήγει στις εταιρείες και όχι στους πολίτες.
Η πρόταση για μελέτη φέρουσας ικανότητας και γεωγραφική κατανομή των ΑΠΕ σε όλη την Κρήτη
Πέρα από τα άμεσα ζητήματα αδειοδότησης, ο κ. Ξυλούρης ανέδειξε ένα ευρύτερο κενό στον ενεργειακό σχεδιασμό: την απουσία μελέτης φέρουσας ικανότητας, δηλαδή μιας τεκμηριωμένης εκτίμησης για το πόσες εγκαταστάσεις ΑΠΕ χωράει και πόσες χρειάζεται πραγματικά η Κρήτη. Το νέο Χωροταξικό, όπως εξήγησε, βάζει απαγορεύσεις (αρχαιολογία, Natura, βιότοποι, στρατιωτικές ζώνες, μεγάλα υψόμετρα), αλλά αν αξιοποιηθεί ανεξέλεγκτα ο υπόλοιπος χώρος, «η παραγωγή στην Κρήτη θα είναι χαοτική, τεράστια».
Κρίσιμο στοιχείο αυτής της μελέτης, σύμφωνα με τον Αντιπεριφερειάρχη, δεν είναι μόνο η συνολική ποσότητα αλλά και η γεωγραφική κατανομή. «Πού μπορούν να παραχθούν; Όλα στο Λασίθι; Στα Χανιά; Στο Ηράκλειο; Ή πρέπει να κατανεμηθούν σε όλη την Κρήτη, αναλογικά ανά Περιφερειακή Ενότητα ή ανά δήμο;», διερωτήθηκε χαρακτηριστικά. Η ανάγκη αυτή, όπως εξήγησε, πηγάζει και από μια πρακτική πραγματικότητα: κάθε δήμαρχος που αντιμετωπίζει πρόταση ΑΠΕ στην περιοχή του αντιδρά αναπόφευκτα ζητώντας η εγκατάσταση να πάει «αλλού», και χωρίς σχέδιο κατανομής αυτή η κατανοητή αντίδραση οδηγεί σε αδιέξοδο.
Ο κ. Ξυλούρης αποκάλυψε ότι η Περιφέρεια έχει ήδη ζητήσει αυτή τη μελέτη, η οποία, σύμφωνα με ενημέρωσή του από το Υπουργείο, έχει ανατεθεί στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο. Αναμένεται να απαντήσει σε δύο ερωτήματα: πόσες εγκαταστάσεις χωράει η Κρήτη, και κυρίως πόσες χρειάζεται. Στο πλαίσιο αυτό, θα πρέπει να τεκμηριωθεί και η σωστή αναλογία αιολικών, φωτοβολταϊκών και μονάδων αποθήκευσης (μπαταρίες, αντλησιοταμίευση), ώστε η παραγωγή ενέργειας να καλύπτει τις ανάγκες όλο το εικοσιτετράωρο και να μην «πετιέται» πλεονάζουσα ενέργεια, όπως συμβαίνει σήμερα με τα φωτοβολταϊκά κατά τις μεσημεριανές ώρες.
Η δύναμη της τεκμηριωμένης αντίδρασης: το παράδειγμα των υπεράκτιων αιολικών
Ως απόδειξη ότι η κοινωνική αντίδραση μπορεί να φέρει αποτελέσματα εφόσον είναι τεκμηριωμένη, ο κ. Ξυλούρης αναφέρθηκε σε ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα που αφορά άμεσα το Λασίθι. Η αρχική Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) για υπεράκτια αιολικά στην ευρύτερη περιοχή, από τη Σπιναλόγκα μέχρι την Ιεράπετρα, τη Σητεία και την Κάτω Ζάκρο, προέβλεπε παραγωγή 2,7 GW, ένα μέγεθος που αν υλοποιούνταν θα άλλαζε ριζικά τον ενεργειακό χάρτη της Κρήτης.
Μετά από έντονη αντίδραση πολιτών, τουριστικών φορέων, δήμων και της Περιφέρειας, με παρεμβάσεις τόσο από τον ίδιο τον κ. Ξυλούρη (που μετέβη στην Αθήνα για συνάντηση με τον τότε υπουργό) όσο και προσωπικά από τον Περιφερειάρχη κ. Αρναουτάκη, το Υπουργείο αναγκάστηκε να μειώσει σημαντικά την πρότασή του. Τα πολύγωνα μειώθηκαν, οι περιοχές Natura (μεταξύ αυτών οι Διονυσάδες) εξαιρέθηκαν, η Σπιναλόγκα βγήκε εκτός, ενώ σύμφωνα με οπτική μελέτη που παρουσιάστηκε, η μετατόπιση του πολυγώνου βόρεια της Σπιναλόγκας εξασφαλίζει ότι τυχόν εγκαταστάσεις δεν θα είναι ορατές από την Ελούντα.
Ωστόσο, ο Αντιπεριφερειάρχης τόνισε ότι η αντίδραση πρέπει να είναι ουσιαστική και όχι «στείρα αρνητική». Η Κρήτη οφείλει να απαντήσει στο ερώτημα από πού θα παίρνει ενέργεια, αλλιώς, όπως προειδοποίησε, «το κράτος κάποια στιγμή θα ‘ρθει και θα πει “Εδώ θα το κάνω” και μπορεί να μη ρωτήσει και κανέναν».
Τα αριθμητικά δεδομένα
Κατά τη διάρκεια της συζήτησης αποτυπώθηκε ένα ζήτημα κλίμακας που αφορά ολόκληρη την Κρήτη. Οι εγκρίσεις που είχαν δοθεί κατά καιρούς για έργα ΑΠΕ ξεπερνούν συνολικά τα 5.000 MW, (χωρίς να συνυπολογίζονται οι αιτήσεις για έργα αποθήκευσης) αν και ένα σημαντικό μέρος (περίπου 2.000 MW) έχει ήδη απορριφθεί ή αποσυρθεί. Η χωρητικότητα εξαγωγής ρεύματος μέσω των δύο καλωδίων διασύνδεσης (στην Κορακιά Ηρακλείου και στα Χανιά) είναι πεπερασμένη, γεγονός που θέτει ανώτατο όριο στην παραγωγή που μπορεί να απορροφηθεί. Σύμφωνα με τον νόμο, η κάλυψη εγκαταστάσεων ΑΠΕ μπορεί θεωρητικά να φτάσει μέχρι το 4% της συνολικής έκτασης, ένα νούμερο που ο κ. Ξυλούρης χαρακτήρισε «τεράστιο» και που καθιστά ακόμη πιο αναγκαία τη μελέτη φέρουσας ικανότητας.
Η επόμενη σημαντική ημερομηνία είναι η 28η Ιουλίου, οπότε η Περιφέρεια οφείλει να καταθέσει τη θέση της για το νέο Ειδικό Χωροταξικό. Το Υπουργείο, σύμφωνα με τον κ. Ξυλούρη, αναμένει τη θέση της Περιφέρειας και δεν θα εκδώσει απόφαση πριν τη λάβει. Αυτό που μένει να φανεί είναι κατά πόσο θα ληφθεί υποψιν.
