⏱ Εκτιμώμενος χρόνος ανάγνωσης: 1 λεπτά ανάγνωσης
Ένα λιμάνι που κατασκευάστηκε στη δεκαετία του 1960, επεκτάθηκε στα τέλη της δεκαετίας του 1990 και , θεωρητικά, εξυπηρετεί σήμερα 135 αλιευτικά και τουριστικά σκάφη λειτουργούσε επί δεκαετίες χωρίς εγκεκριμένους περιβαλλοντικούς όρους, και αυτό ακριβώς το κενό ήρθε να καλύψει η Απόφαση Έγκρισης Περιβαλλοντικών Όρων (ΑΕΠΟ) που υπέγραψε στις 3 Αυγούστου 2026 η Γενική Διευθύντρια Χωροταξικής, Περιβαλλοντικής και Αγροτικής Πολιτικής της Αποκεντρωμένης Διοίκησης Κρήτης για τον λιμένα Ιεράπετρας, με φορέα του έργου το Δημοτικό Λιμενικό Ταμείο (ΔΛΤ) Ιεράπετρας.
Δεν πρόκειται για αδειοδότηση νέου έργου. Πρόκειται για την περιβαλλοντική τακτοποίηση υφιστάμενων υποδομών, μια διαδικασία που, ακριβώς επειδή αφορούσε έργα ήδη κατασκευασμένα και σε λειτουργία, δεν μπορούσε να ολοκληρωθεί από την υπηρεσία μόνη της: απαιτήθηκε η σύμφωνη γνώμη του Περιφερειακού Συμβουλίου Περιβαλλοντικής Αδειοδότησης (ΠΕΣΠΑ) Κρήτης, το οποίο συνεδρίασε στις 10 Ιουλίου 2026 και ενέκρινε ομόφωνα την έκδοση της απόφασης.
Το πρακτικό διακύβευμα για τον Δήμο Ιεράπετρας και το Λιμενικό Ταμείο είναι απλό. Χωρίς ΑΕΠΟ, το λιμάνι δεν μπορούσε να συντηρηθεί με νόμιμο τρόπο. Όπως αναφέρει ρητά το κείμενο της απόφασης, με την έκδοσή της ο φορέας «δύναται να νομιμοποιήσει τα υφιστάμενα έργα και συγχρόνως να προβεί σε έργα συντήρησης και διασφάλισης της λειτουργικότητας του λιμένα». Στην ίδια απόφαση εντάσσονται αναδρομικά και οι επείγουσες εργασίες προστασίας του αλιευτικού καταφυγίου που είχαν εκτελεστεί μετά το 2018 με απόφαση εξαίρεσης από την υποχρέωση περιβαλλοντικής αδειοδότησης, δηλαδή οι λιθορριπές, τα τετράποδα των 14,5 τόνων και οι αποκαταστάσεις κρηπιδωμάτων στην περιοχή του Καλέ.
Τέσσερα χρόνια γραφειοκρατίας για μια απόφαση
Η διαδρομή του φακέλου δείχνει πόσο αργά κινήθηκε η υπόθεση. Η πρώτη Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων υποβλήθηκε από τη Διεύθυνση Τεχνικών Υπηρεσιών του Δήμου Ιεράπετρας τον Μάρτιο του 2022. Ακολούθησαν αιτήματα συμπληρώσεων, νέος φάκελος τον Ιούλιο του 2024, εκ νέου συμπληρωμένος φάκελος τον Αύγουστο του 2025 και διαβούλευση που άνοιξε τον Οκτώβριο του 2025.
Στη διαβούλευση γνωμοδότησαν θετικά, οι περισσότερες με όρους, δεκάδες υπηρεσίες: η Διεύθυνση Υδάτων της Αποκεντρωμένης Διοίκησης, η Επιτροπή Περιβάλλοντος και Χωροταξίας της Περιφέρειας Κρήτης, η Διεύθυνση Λιμενικών Υποδομών του Υπουργείου Ναυτιλίας, το Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών (ΕΛΚΕΘΕ), η Κτηματική Υπηρεσία Λασιθίου, οι Διευθύνσεις Δασών, καθώς και τέσσερις υπηρεσίες του Υπουργείου Πολιτισμού. Η τελευταία γνωμοδότηση, εκείνη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Λασιθίου, ήρθε στις 4 Μαΐου 2026, αφού η αδειοδοτούσα υπηρεσία είχε στείλει υπενθύμιση τον Μάρτιο.
Τι λέει η ίδια η απόφαση για τον βόρειο λιμενίσκο
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα σημεία του εγγράφου δεν είναι όρος αλλά διαπίστωση. Περιγράφοντας τον βόρειο λιμενίσκο, αυτόν που εκτείνεται μπροστά από τον πεζόδρομο Μαρκοπούλου και τον δημοτικό χώρο στάθμευσης, η μελέτη σημειώνει ότι η εγκατάσταση είναι εκτεθειμένη σε κυματισμούς που έρχονται από νότιες και ανατολικές διευθύνσεις, με αναπτύγματα πελάγους 400 έως 850 χιλιομέτρων και κυματισμούς που μπορεί να ξεκινούν από τις ακτές της Λιβύης, της Αιγύπτου, του Ισραήλ και του Λιβάνου. Η απουσία εξωτερικού λιμενικού έργου, καταλήγει, καθιστά τον λιμενίσκο «πρακτικά μη λειτουργικό» και «ακατάλληλο για σημαντικά χρονικά διαστήματα εντός του έτους(κυρίως τον χειμώνα)», ενώ στις έντονες κακοκαιρίες τα κύματα κατακλύζουν την παραλιακή ζώνη και προκαλούν ζημιές στις χερσαίες κατασκευές.
Το κείμενο αποδίδει το πρόβλημα σε μια απόφαση μισού αιώνα πριν. Η αρχική μελέτη του λιμενολόγου Δ. Α. Πίππα προέβλεπε πρόσθετο τμήμα μώλου άνω των 350 μέτρων στη σημερινή είσοδο του λιμένα, το οποίο δεν κατασκευάστηκε ποτέ για λόγους που, όπως αναφέρεται, παραμένουν άγνωστοι. Αν είχε υλοποιηθεί, η είσοδος του λιμανιού και το φρούριο του Καλέ θα ήταν πλήρως προστατευμένα από κυματισμούς και ιζήματα, και δεν θα χρειαζόταν καν η δημιουργία της βόρειας εγκατάστασης.
Ο Καλές, οι υποσκαφές και τα σκάφη που κρύβουν το φρούριο
Οι αυστηρότεροι όροι της απόφασης προέρχονται από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Λασιθίου και αφορούν το ενετικό φρούριο. Η υπηρεσία καταγράφει ότι η διάνοιξη του διαύλου προκάλεσε σοβαρά προβλήματα υποσκαφής στον Καλέ, τα οποία, παρότι αντιμετωπίστηκαν με εκτεταμένα έργα υποθεμελίωσης, παραμένουν ενεργά, με πιο πρόσφατη ένδειξη την καθίζηση τμήματος του νότιου κρηπιδώματος. Ο φορέας του έργου υποχρεώνεται πλέον σε συστηματική παρακολούθηση και, ενδεχομένως, σε συχνές υποβρύχιες αυτοψίες για τον έγκαιρο εντοπισμό νέων υποσκαφών.
Στο ίδιο πλαίσιο τίθεται ένας όρος με άμεσο πρακτικό αντίκρισμα για όσους δένουν σκάφη στην περιοχή: τα σταθμευμένα σκάφη σε συγκεκριμένο τμήμα δυτικά του φρουρίου πρέπει να μετακινηθούν σε τέτοια απόσταση ώστε να παραμένει ορατή η νοτιοδυτική όψη του μνημείου. Παράλληλα, οποιαδήποτε παρέμβαση μπροστά από τον Ιερό Ναό του Αφέντη Χριστού απαιτεί προηγούμενη ανασκαφική έρευνα, καθώς είναι γνωστή η ύπαρξη ρωμαϊκών λειψάνων σε μικρό βάθος, ενώ για κάθε εργασία στη διαδρομή επισκεπτών στη Ναυμαχία, που περνά πάνω από κατάλοιπα βυζαντινού τείχους, απαιτείται αίτημα στην Εφορεία. Κάθε μελλοντικό έργο στο λιμάνι, οποιασδήποτε κλίμακας, περνά υποχρεωτικά από την έγκριση της Εφορείας Αρχαιοτήτων και της Εφορείας Εναλίων Αρχαιοτήτων.
Πέργκολες και στέγαστρα εκτός απόφασης
Η ΑΕΠΟ ξεκαθαρίζει ένα σημείο που αφορά άμεσα τα παραλιακά καταστήματα. Ύστερα από ρητή απαίτηση της Κτηματικής Υπηρεσίας Λασιθίου, η απόφαση δεν περιλαμβάνει τις πέργκολες και τα στέγαστρα που έχουν κατασκευαστεί αυθαίρετα μπροστά από τα καταστήματα, είτε εντός της κοινόχρηστης ζώνης του αιγιαλού είτε εντός της ζώνης παραλίας, και για τα οποία έχουν ήδη εκδοθεί Πρωτόκολλα Κατεδάφισης. Γενικότερα, η απόφαση δηλώνει ρητά ότι δεν συνεπάγεται νομιμοποίηση αυθαίρετων κατασκευών και δεν υποκαθιστά καμία άλλη άδεια.
Μετρήσεις, ποσειδωνία και ετήσιες εκθέσεις
Το μεγαλύτερο νέο βάρος για το ΔΛΤ είναι η υποχρέωση συστηματικής περιβαλλοντικής παρακολούθησης, με κόστος που βαρύνει αποκλειστικά τον φορέα. Αμέσως μετά την έκδοση της απόφασης πρέπει να γίνει αποτύπωση των λιβαδιών ποσειδωνίας στη θαλάσσια ζώνη του λιμένα, με επανέλεγχο ανά πενταετία. Αν διαπιστωθεί υποβάθμιση, ενεργοποιείται ερευνητικό πρόγραμμα για τα αίτια και τα μέτρα αποκατάστασης. Υπενθυμίζεται ότι η περιοχή «Ναυμαχία», η τεχνητή λιμνοθάλασσα που χρησιμοποιείται ως λιμανάκι για μικρές βάρκες, είναι καταγεγραμμένη ως υγρότοπος και φιλοξενεί ποσειδωνίες.
Η ποιότητα του θαλασσινού νερού θα ελέγχεται τρεις φορές τον χρόνο, ενδεικτικά τον Ιανουάριο, τον Ιούνιο και τον Αύγουστο, σε τρεις θέσεις, δύο εντός του λιμένα και μία εκτός. Οι παράμετροι περιλαμβάνουν pH, αιωρούμενα στερεά, διαλυμένο οξυγόνο, θρεπτικά άλατα, υδρογονάνθρακες, Escherichia coli και εντερόκοκκους, καθώς και δέκα μέταλλα, ανάμεσά τους μόλυβδο, υδράργυρο, κάδμιο και αρσενικό. Τα ιζήματα του πυθμένα θα ελέγχονται τουλάχιστον μία φορά ετησίως μετά το τέλος της καλοκαιρινής περιόδου. Το σύνολο του προγράμματος σχεδιάζεται και υλοποιείται σε συνεργασία με το ΕΛΚΕΘΕ, σε δύο διακριτές φάσεις, και περιλαμβάνει επίσης παρακολούθηση των παράκτιων διεργασιών και της στερεομεταφοράς, ώστε να λαμβάνονται μέτρα σε περίπτωση διάβρωσης.
Τα αποτελέσματα κοινοποιούνται ετησίως στις αρμόδιες υπηρεσίες, ενώ ο φορέας οφείλει να ορίσει συγκεκριμένο υπεύθυνο πρόσωπο για την τήρηση των όρων και να υποβάλλει τις ετήσιες Εκθέσεις Αποβλήτων στο Ηλεκτρονικό Μητρώο Αποβλήτων μέχρι το τέλος Μαρτίου κάθε έτους.
Απόβλητα πλοίων, ταχύτητες και φυτεύσεις
Στους λειτουργικούς όρους περιλαμβάνεται η υποχρεωτική ύπαρξη Εγκαταστάσεων Παραλαβής Αποβλήτων Πλοίων για πετρελαιοειδή κατάλοιπα, λύματα, απόβλητα τροφίμων και απορρίμματα, με ταυτόχρονη απαγόρευση απόρριψης οποιουδήποτε αποβλήτου στη θάλασσα. Απαιτείται μόνιμη ετοιμότητα εξοπλισμού αντιμετώπισης διαρροών, πλωτά φράγματα και απορροφητικά υλικά, καθώς και επικαιροποιημένο Σχέδιο Έκτακτης Ανάγκης συμβατό με το τοπικό σχέδιο της Λιμενικής Αρχής. Στη χερσαία ζώνη προβλέπεται συλλογή και επεξεργασία των ομβρίων με παγίδες πετρελαίου στις εξόδους του αγωγού και του ρέματος.
Το όριο ταχύτητας στους χερσαίους χώρους του λιμένα ορίζεται κάτω των 30 χιλιομέτρων την ώρα, ενώ τίθενται και όρια ταχύτητας για τα σκάφη εντός της λιμενολεκάνης, για λόγους θορύβου. Τυχόν φυτεύσεις επιτρέπονται μόνο με είδη προσαρμοσμένα στις τοπικές συνθήκες και με χαμηλές ανάγκες άρδευσης, με τα αλμυρίκια να αναφέρονται ρητά ως παράδειγμα. Θετική είναι και η πρόβλεψη, ύστερα από παρατήρηση της Επιτροπής Χωροταξίας και Περιβάλλοντος Λασιθίου, να διερευνηθεί η δυνατότητα εκσυγχρονισμού των εγκαταστάσεων που εξυπηρετούν τους επαγγελματίες αλιείς.
Τέλος, η απόφαση απαγορεύει οποιαδήποτε περαιτέρω επέκταση ή κατασκευή στη χερσαία και θαλάσσια περιοχή χωρίς προηγούμενες άδειες, και προβλέπει ότι αν οι περιβαλλοντικές επιθεωρήσεις διαπιστώσουν σοβαρή υποβάθμιση, μπορούν να επιβληθούν πρόσθετοι όροι ή ακόμη και αντισταθμιστικά μέτρα και τέλη.
Η ΑΕΠΟ ισχύει για δεκαπέντε χρόνια, δηλαδή έως το 2041, με υποχρέωση του ΔΛΤ να ζητήσει ανανέωση τουλάχιστον δύο μήνες πριν τη λήξη. Κάθε ενδιαφερόμενος μπορεί να προσφύγει κατά της απόφασης στον αρμόδιο Υπουργό εντός τριάντα ημερών από τη δημοσίευσή της, ή στα διοικητικά δικαστήρια και το Συμβούλιο της Επικρατείας. Από εδώ και πέρα, η συντήρηση του λιμανιού αποκτά νόμιμο πλαίσιο, αλλά και μετρήσιμο κόστος που θα πρέπει να προβλεφθεί στους προϋπολογισμούς του Λιμενικού Ταμείου.
Π. Νικολάου(radiolasithi.gr)
