Χρήστος Ζερεφός: Πρόβλημα στα υπόγεια ύδατα της Ιεράπετρας και Σητείας, ανάγκη αλλαγών στην αγροτική παραγωγή

Την ανάγκη να προσαρμοστεί η αγροτική παραγωγή στις μειούμενες διαθέσιμες ποσότητες νερού και να οργανωθεί μια συνολική στρατηγική προστασίας των υδάτινων πόρων, με ιδιαίτερη προσοχή στην Ιεράπετρα και την Ανατολική Κρήτη, ανέδειξε ο Χρήστος Ζερεφός στη σημερινή τηλεφωνική συνέντευξή του στο Ράδιο Λασίθι. Ο φυσικός, καθηγητής Φυσικής της Ατμόσφαιρας και μέλος της Ακαδημίας Αθηνών έθεσε στο επίκεντρο την πίεση στα υπόγεια νερά, αναφέροντας συγκεκριμένα την Ιεράπετρα και τη Σητεία ως περιοχές που περιλαμβάνονται στο ευρύτερο πρόβλημα της Ανατολικής Ελλάδας.

Η προειδοποίησή του συνδέεται άμεσα με το μέλλον του πρωτογενούς τομέα της περιοχής. Όπως εκτίμησε, το σημερινό παραγωγικό μοντέλο θα χρειαστεί να τροποποιηθεί στα προσεχή λίγα χρόνια, ώστε η επιδίωξη της παραγωγής να συμβαδίζει με τη διαθεσιμότητα των φυσικών πόρων. Παράλληλα, υπογράμμισε ότι η συζήτηση για το νερό αφορά τόσο τις βροχοπτώσεις όσο και τη μείωση των χιονοπτώσεων, την πτώση του υδροφόρου ορίζοντα και τον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιούνται τα αποθέματα.

Για την Ανατολική Κρήτη, οι κατευθύνσεις που περιέγραψε περιλαμβάνουν εξοικονόμηση, περιορισμό των απωλειών από εξάτμιση, συλλογή του βρόχινου νερού και αξιοποίηση της αφαλάτωσης. Το μήνυμά του αφορά την καθημερινή διαχείριση ενός πόρου από τον οποίο εξαρτάται η παραγωγή: πόσο νερό καταναλώνεται, πόσο χάνεται και πώς μπορεί να εξασφαλιστεί η επάρκειά του τα επόμενα χρόνια.

Ιεράπετρα και Σητεία στην πίεση των υπόγειων νερών

Ο κ. Ζερεφός τοποθέτησε την Κρήτη στο ευρύτερο πλαίσιο της κλιματικής κρίσης στη Μεσόγειο, επισημαίνοντας ότι, σύμφωνα με τους υπολογισμούς των μοντέλων που χρησιμοποιούνται από τη Διακυβερνητική Επιτροπή για την Κλιματική Αλλαγή, ολόκληρη η μεσογειακή περιοχή βρίσκεται «στο κόκκινο».

Ωστόσο, εξήγησε ότι οι συνθήκες στο ίδιο το νησί παρουσιάζουν σημαντικές διαφοροποιήσεις. Από τη Δυτική προς την Ανατολική Κρήτη, από τα Χανιά μέχρι την Ιεράπετρα, υπάρχει, όπως ανέφερε, σημαντική διαβάθμιση στη διαθεσιμότητα του νερού, ακόμη και των όμβριων υδάτων. Η παρατήρηση αυτή αναδεικνύει την ανάγκη να λαμβάνονται υπόψη οι διαφορετικές συνθήκες κάθε περιοχής στον σχεδιασμό της διαχείρισης.

Ιδιαίτερη βαρύτητα είχε η αναφορά του στα υπόγεια αποθέματα. Όπως είπε, τα μοντέλα που εξετάζει η επιστημονική κοινότητα, αρκετά από τα οποία δεν έχουν ακόμη δημοσιευθεί, δείχνουν πρόβλημα στα υπόγεια νερά σε μια εκτεταμένη ζώνη της Ανατολικής Ελλάδας, που ξεκινά νότια της Θεσσαλονίκης και φτάνει μέχρι τη Σητεία και την Ιεράπετρα.

Προχωρώντας ένα βήμα παραπέρα, ανέφερε ότι σε ορισμένες περιοχές οι δείκτες ξηρασίας παραπέμπουν ήδη σε συνθήκες ερημοποίησης, κάνοντας σύγκριση με δείκτες περιοχών έξω από την Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου. Δεν προσδιόρισε, πάντως, ποιες ακριβώς περιοχές αφορά αυτή η σύγκριση, ούτε απέδωσε συγκεκριμένο δείκτη ερημοποίησης στην Ιεράπετρα ή τη Σητεία.

Λιγότερες χιονοπτώσεις και πτώση του υδροφόρου ορίζοντα

Στη συζήτηση για τις μεταβολές του κλίματος, ο καθηγητής έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στο χιόνι. Εξήγησε ότι οι βροχοπτώσεις αποτελούν έναν παράγοντα, αλλά οι χιονοπτώσεις στην περιοχή δεν έχουν πλέον την ποσότητα και την ένταση που είχαν στο παρελθόν. Συνέδεσε αυτή τη μεταβολή με την πτώση του υδροφόρου ορίζοντα.

Κατά την περιγραφή του, πρόκειται για ένα φαινόμενο που εκτείνεται σε μεγάλο μέρος της Νότιας Ευρώπης. Αναφέρθηκε σε μια ευρεία γεωγραφική περιοχή, από τον Δούναβη μέχρι τον Νείλο, η οποία ήδη πλήττεται και αναμένεται να συνεχίσει να πλήττεται από ξηρασία.

Ο κ. Ζερεφός διευκρίνισε ότι μέρος αυτής της ξηρασίας οφείλεται στην κλιματική κρίση. Η τοποθέτησή του συνέδεσε έτσι την τοπική ανησυχία για την επάρκεια του νερού με τις ευρύτερες μεταβολές που επηρεάζουν τη Μεσόγειο, διατηρώντας στο προσκήνιο την ιδιαίτερη ανάγκη προστασίας των πόρων της Ανατολικής Κρήτης.

Αγροτική παραγωγή: Ανάγκη προσαρμογής στα επόμενα λίγα χρόνια

Το ερώτημα κατά πόσο μπορεί να συνεχιστεί το σημερινό παραγωγικό μοντέλο, εφόσον μειώνονται οι διαθέσιμες ποσότητες νερού, αποτέλεσε έναν από τους βασικούς άξονες της συνέντευξης.

Ο κ. Ζερεφός εμφανίστηκε βέβαιος ότι θα απαιτηθούν αλλαγές σύντομα, τοποθετώντας την ανάγκη τροποποίησης του μοντέλου ήδη από την επόμενη χρονιά και μέσα στα προσεχή δύο έως τρία χρόνια. Ανέφερε επίσης ότι, σύμφωνα με όσα γνωρίζει, το αρμόδιο υπουργείο επεξεργάζεται διαφορετικά σενάρια, λαμβάνοντας υπόψη τις επιστημονικές προειδοποιήσεις.

Στην ερώτηση για πιθανές αλλαγές στις καλλιέργειες, νέες τεχνολογίες άρδευσης και καλύτερη διαχείριση, έθεσε ως βασικό κριτήριο την αναζήτηση του βέλτιστου αποτελέσματος τόσο για την παραγωγή όσο και για τη διαθεσιμότητα των φυσικών πόρων. Δεν εξειδίκευσε ποιες καλλιέργειες θα πρέπει να αλλάξουν ή ποιες τεχνολογίες θα πρέπει να επιλεγούν.

Για την Ιεράπετρα και την Ανατολική Κρήτη, η ουσία της παρέμβασής του βρίσκεται στην ανάγκη η παραγωγή να σχεδιάζεται με βάση και το διαθέσιμο νερό. «Πρέπει όλοι να γίνουμε τσιγκούνηδες στην κατανάλωση των φυσικών πόρων και ιδιαίτερα των υδάτινων πόρων», τόνισε χαρακτηριστικά.

Καταγραφή και ευθύνη στη χρήση των αποθεμάτων

Στο ζήτημα των υπεραντλήσεων, που τέθηκε κατά τη διάρκεια της συζήτησης, ο καθηγητής υπογράμμισε ότι κάθε δραστηριότητα που επιβαρύνει το απόθεμα των φυσικών πόρων πρέπει να γίνεται με σύνεση, να καταγράφεται και να συνοδεύεται από την ευθύνη εκείνου που την πραγματοποιεί.

Η αναφορά του προσθέτει στην ανάγκη εξοικονόμησης τη διάσταση της παρακολούθησης της χρήσης του νερού. Κατά την τοποθέτησή του, η κατανάλωση των αποθεμάτων χρειάζεται λελογισμένη διαχείριση και σαφή ευθύνη.