Η αριθμητική στο Δημοτικό Συμβούλιο Ιεράπετρας άλλαξε ουσιαστικά μετά τις δύο νέες ανεξαρτητοποιήσεις των Νεκτάριου Παπαδάκη και Μάνου Καλύβα, οι οποίες ήρθαν να προστεθούν στην προηγούμενη αποχώρηση του Ανδρέα Σκουλούδη. Η παράταξη του δημάρχου Μανώλη Φραγκούλη διαθέτει πλέον 12 από τους 25 δημοτικούς συμβούλους και, για πρώτη φορά στη διάρκεια της παρούσας δημοτικής περιόδου, δεν έχει από μόνη της την απόλυτη αριθμητική πλειοψηφία του σώματος.
Τι σημαίνει όμως αυτό στην πράξη; Μπορεί πλέον η αντιπολίτευση να μπλοκάρει τις αποφάσεις της δημοτικής αρχής; Χρειάζεται ο δήμαρχος υποχρεωτικά έναν επιπλέον σύμβουλο για κάθε απόφαση; Μπορούν οι 13 σύμβουλοι που βρίσκονται εκτός της παράταξης Φραγκούλη να επιβάλουν δικές τους αποφάσεις;
Οι απαντήσεις που δίνει ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης, ο Ν. 5314/2026, είναι περισσότερο σύνθετες από ένα απλό «12 εναντίον 13».
Η βασική εικόνα είναι ότι η δημοτική αρχή έχει χάσει την αυτοδυναμία της στο Δημοτικό Συμβούλιο, όχι όμως τη δυνατότητα διοίκησης του Δήμου. Οι 12 σύμβουλοί της δεν μπορούν πλέον να επικρατήσουν εάν απέναντί τους βρίσκονται συντονισμένα και οι υπόλοιποι 13. Από την άλλη πλευρά, οι περισσότερες αποφάσεις του Δημοτικού Συμβουλίου δεν απαιτούν υποχρεωτικά 13 θετικές ψήφους.
Οι 12 ψήφοι μπορούν ακόμη να είναι αρκετές εφόσον γίνει συνεδρίαση
Το κρίσιμο σημείο του σημερινού Κώδικα βρίσκεται στο άρθρο 128. Για τις συνήθεις αποφάσεις του Δημοτικού Συμβουλίου απαιτείται η απόλυτη πλειοψηφία εκείνων που πραγματικά ψηφίζουν υπέρ ή κατά της πρότασης και όχι πάντοτε η απόλυτη πλειοψηφία του συνόλου των 25 συμβούλων.
Οι σύμβουλοι που απέχουν ή ψηφίζουν λευκό δεν υπολογίζονται στη διαμόρφωση αυτής της πλειοψηφίας.
Έτσι, εάν σε μία ψηφοφορία υπάρξουν 12 ψήφοι υπέρ μιας πρότασης της δημοτικής αρχής, 11 κατά και δύο αποχές, η πρόταση εγκρίνεται. Το ίδιο συμβαίνει με αποτέλεσμα 12-10 και τρεις αποχές.
Αντίθετα, εάν και οι 13 σύμβουλοι που βρίσκονται εκτός της παράταξης του δημάρχου ψηφίσουν κατά, οι 12 ψήφοι της δημοτικής αρχής δεν επαρκούν και η πρόταση απορρίπτεται.
Υπάρχει ακόμη μία σημαντική λεπτομέρεια. Σε περίπτωση ισοψηφίας επικρατεί η άποψη υπέρ της οποίας τάσσεται ο πρόεδρος του Δημοτικού Συμβουλίου, ενώ ο πρόεδρος προέρχεται υποχρεωτικά από την παράταξη του δημάρχου.
Αυτό σημαίνει ότι σε μια συνηθισμένη ψηφοφορία με 12 ψήφους υπέρ και 12 κατά, εφόσον ο πρόεδρος βρίσκεται μεταξύ εκείνων που ψηφίζουν υπέρ, η συγκεκριμένη πλευρά επικρατεί.
Με απλά λόγια, η δημοτική αρχή δεν χρειάζεται υποχρεωτικά να βρίσκει κάθε φορά έναν «13ο» σύμβουλο για να περάσει μία συνήθη απόφαση. Χρειάζεται όμως να μην έχει απέναντί της και τους 13 υπόλοιπους συμβούλους σε κοινή γραμμή.
Αυτά βέβαια στην περίπτωση που μπορεί να ξεκινήσει μια συνεδρίαση. Σύμφωνα με το άρθρο 127 του νέου κώδικα για να υπάρχει απαρτία πρέπει τα μέλη που είναι παρόντα είναι περισσότερα από αυτά που απουσιάζουν. Αν οι 13 της αντιπολίτευσης επιλέξουν να απουσιάσουν, συνεδρίαση δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί.
Οι 13 εκτός παράταξης Φραγκούλη δεν είναι αυτομάτως μία νέα πλειοψηφία
Οι 13 σύμβουλοι που δεν ανήκουν πλέον στη δημοτική παράταξη δεν αποτελούν από μόνοι τους μία ενιαία παράταξη ούτε ένα ενιαίο πολιτικό μπλοκ. Στον αριθμό αυτό περιλαμβάνονται οι εκλεγμένοι σύμβουλοι των παρατάξεων της αντιπολίτευσης αλλά και οι τρεις ανεξάρτητοι.
Ο νέος Κώδικας ορίζει ότι οι δημοτικοί σύμβουλοι έχουν απεριόριστο δικαίωμα γνώμης και ψήφου κατά συνείδηση. Οι ανεξαρτητοποιημένοι σύμβουλοι δεν μπορούν επίσης απλώς να ενταχθούν σε κάποια άλλη ήδη υπάρχουσα παράταξη.
Συνεπώς, το «13 απέναντι σε 12» αποκτά πραγματικό πολιτικό βάρος μόνο όταν οι 13 συμπίπτουν στην ίδια θέση για ένα συγκεκριμένο ζήτημα.
Εάν αυτό συμβεί, μπορούν να καταψηφίσουν οποιαδήποτε συνήθη πρόταση της δημοτικής αρχής που έρχεται στο Δημοτικό Συμβούλιο.
Υπάρχουν αποφάσεις όπου χρειάζονται υποχρεωτικά 13 ψήφοι
Ο Κώδικας προβλέπει και περιπτώσεις στις οποίες δεν αρκεί η πλειοψηφία όσων συμμετέχουν στην ψηφοφορία, αλλά απαιτείται η απόλυτη πλειοψηφία του συνόλου των μελών του Δημοτικού Συμβουλίου.
Στην Ιεράπετρα αυτό σημαίνει 13 ψήφους.
Για παράδειγμα, το Δημοτικό Συμβούλιο μπορεί, για ένα ιδιαίτερα σοβαρό θέμα και με ειδική αιτιολογία, να αποφασίσει ότι θα ασκήσει το ίδιο μία αρμοδιότητα που κανονικά ανήκει στη Δημοτική Επιτροπή. Για μια τέτοια απόφαση απαιτείται η απόλυτη πλειοψηφία του συνόλου των συμβούλων. Το ίδιο ισχύει για την κατάρτιση ή την τροποποίηση του Κανονισμού Λειτουργίας του Δημοτικού Συμβουλίου.
Σε αυτές τις περιπτώσεις οι 12 σύμβουλοι της δημοτικής αρχής δεν επαρκούν, ανεξάρτητα από το πόσοι άλλοι απέχουν.
Αντίστροφα, εάν οι υπόλοιποι 13 σύμβουλοι συμφωνήσουν σε μία τέτοια περίπτωση, διαθέτουν αριθμητικά την απόλυτη πλειοψηφία του σώματος.
Ιδιαίτερη περίπτωση ο προϋπολογισμός
Η απώλεια της απόλυτης πλειοψηφίας δεν σημαίνει επίσης ότι η παράταξη Φραγκούλη αδυνατεί αυτομάτως να ψηφίσει προϋπολογισμό.
Ο νέος Κώδικας επιτρέπει την κατάθεση εναλλακτικών προτάσεων από παρατάξεις ή συμβούλους, εφόσον αυτές υπογράφονται από το 40% του συνολικού αριθμού των μελών. Στο 25μελές Δημοτικό Συμβούλιο Ιεράπετρας αυτό σημαίνει τουλάχιστον 10 συμβούλους.
Εάν μία πρόταση συγκεντρώσει την απόλυτη πλειοψηφία των παρόντων, εγκρίνεται. Αν καμία δεν την εξασφαλίσει, ακολουθεί δεύτερη ψηφοφορία μεταξύ των δύο πρώτων και εγκρίνεται εκείνη που λαμβάνει τις περισσότερες ψήφους.
Άρα και στον προϋπολογισμό η νέα ισορροπία δίνει μεγαλύτερο βάρος στις κινήσεις της αντιπολίτευσης και των ανεξάρτητων, χωρίς να συνεπάγεται αυτομάτως αδυναμία ψήφισής του από τη δημοτική αρχή.
Η δημοτική αρχή διατηρεί τον έλεγχο της Δημοτικής Επιτροπής
Ένα ιδιαίτερα σημαντικό στοιχείο είναι ότι η νέα αριθμητική ισορροπία στο Δημοτικό Συμβούλιο δεν μεταφέρεται αυτομάτως στη Δημοτική Επιτροπή, όργανο με σημαντικές διοικητικές και οικονομικές αρμοδιότητες.
Στον Δήμο Ιεράπετρας, με Δημοτικό Συμβούλιο 25 μελών, η Δημοτική Επιτροπή είναι επταμελής. Πρόεδρός της είναι ο δήμαρχος ή αντιδήμαρχος που ορίζει ο ίδιος και, από τα υπόλοιπα έξι μέλη, δύο εκλέγονται από τις παρατάξεις της μειοψηφίας.
Στην πράξη, δηλαδή, η θεσμική σύνθεση παραμένει πέντε μέλη από την πλευρά της πλειοψηφούσας παράταξης και δύο από τη μειοψηφία.
Η Δημοτική Επιτροπή αποφασίζει, μεταξύ άλλων, για αιτήματα προσλήψεων προσωπικού, νομικές υποθέσεις και ένδικα μέσα, προτάσεις και αποδοχές χρηματοδοτήσεων, συμβιβασμούς, εξειδίκευση πιστώσεων και σειρά άλλων θεμάτων της καθημερινής διοίκησης του Δήμου.
Επιπλέον, όταν ένα μέλος της Επιτροπής παύει να ανήκει στην παράταξη μέσω της οποίας εξελέγη σε αυτήν, εκπίπτει αυτοδικαίως από την Επιτροπή και αντικαθίσταται. Δηλαδή, η ανεξαρτητοποίηση ενός συμβούλου δεν μεταφέρει μαζί της και τη θέση που κατείχε ως εκπρόσωπος της παράταξής του.
Ο δήμαρχος διατηρεί τις αυτοτελείς αρμοδιότητές του
Η απώλεια της πλειοψηφίας στο Δημοτικό Συμβούλιο δεν περιορίζει επίσης τις αρμοδιότητες που ο νόμος αποδίδει απευθείας στον δήμαρχο.
Ο δήμαρχος παραμένει προϊστάμενος των υπηρεσιών του Δήμου, εκτελεί τις αποφάσεις του Δημοτικού Συμβουλίου και της Δημοτικής Επιτροπής, εκπροσωπεί τον Δήμο, υπογράφει τις συμβάσεις και, ως διατάκτης, εγκρίνει τις δαπάνες και διαθέτει τις πιστώσεις που είναι εγγεγραμμένες στον προϋπολογισμό.
Η «πλειοψηφούσα παράταξη» παραμένει θεσμικά η παράταξη του δημάρχου
Ένα ακόμη σημείο που μπορεί να δημιουργήσει σύγχυση αφορά τον όρο «πλειοψηφούσα παράταξη».
Παρότι η παράταξη Φραγκούλη αριθμεί πλέον 12 συμβούλους και οι υπόλοιποι είναι συνολικά 13, ο Κώδικας εξακολουθεί θεσμικά να αντιμετωπίζει ως πλειοψηφούσα την παράταξη του δημάρχου. Ορίζει ότι επικεφαλής της πλειοψηφούσας παράταξης είναι ο δήμαρχος.
Ακόμη και αν ανεξάρτητοι σύμβουλοι σχηματίσουν στο μέλλον νέα παράταξη και αυτή αποκτήσει περισσότερα μέλη από την παράταξη του δημάρχου, ο νόμος προβλέπει ρητά ότι δεν μπορεί να καταστεί θεσμικά παράταξη της πλειοψηφίας.
Για τη δημιουργία μιας τέτοιας νέας παράταξης απαιτούνται μέλη περισσότερα από το ένα τέταρτο του Δημοτικού Συμβουλίου. Στην περίπτωση της Ιεράπετρας αυτό σημαίνει τουλάχιστον επτά συμβούλους.
Μεγαλύτερες δυνατότητες για την αντιπολίτευση, όχι αλλαγή διοίκησης
Η νέα κατάσταση, συνεπώς, δεν σημαίνει ότι αλλάζει η δημοτική αρχή ή ότι οι 13 σύμβουλοι εκτός της παράταξης Φραγκούλη αναλαμβάνουν τη διοίκηση του Δήμου.
Σημαίνει όμως ότι η παράταξη του δημάρχου δεν μπορεί πλέον να θεωρεί δεδομένη την έκβαση των ψηφοφοριών στο Δημοτικό Συμβούλιο.
Εάν οι υπόλοιποι 13 συμφωνήσουν σε ένα θέμα, μπορούν να απορρίψουν τις συνήθεις προτάσεις της δημοτικής αρχής. Διαθέτουν επίσης τον αριθμό των ψήφων που απαιτείται στις περιπτώσεις όπου ο νόμος ζητά την απόλυτη πλειοψηφία του συνόλου των 25 συμβούλων.
Παράλληλα, ομάδα τουλάχιστον 10 συμβούλων μπορεί, εφόσον τηρήσει τις απαιτούμενες διαδικασίες, να καταθέσει εναλλακτική πρόταση για τον προϋπολογισμό.
Από την άλλη πλευρά, μια αποχή, μια απουσία ή μια διαφορετική ψήφος ανάμεσα στους 13 μπορεί να αλλάξει την αριθμητική μιας συνηθισμένης ψηφοφορίας και να επιτρέψει στους 12 της δημοτικής αρχής να εγκρίνουν την πρότασή τους.
Η πραγματική αλλαγή, επομένως, είναι ότι από εδώ και πέρα οι συσχετισμοί θα κρίνονται πολύ περισσότερο από θέμα σε θέμα και από συνεδρίαση σε συνεδρίαση.
Η παράταξη Φραγκούλη εξακολουθεί να διοικεί τον Δήμο, διατηρεί τις αυτοτελείς αρμοδιότητες του δημάρχου και τη θεσμική πλειοψηφία στη Δημοτική Επιτροπή. Στο Δημοτικό Συμβούλιο, όμως, οι 12 ψήφοι της δεν αποτελούν πλέον από μόνες τους εγγύηση επικράτησης.
Και αντίστοιχα, οι 13 σύμβουλοι εκτός της δημοτικής παράταξης αποκτούν καθοριστική αριθμητική δύναμη μόνο στον βαθμό που μπορούν κάθε φορά να τη μετατρέπουν σε κοινή ψήφο.
Τι συνέβαινε το 2019 με τη δημοτική αρχή Καλαντζάκη
Για να γίνει περισσότερο κατανοητή η σημερινή κατάσταση, έχει σημασία η σύγκριση με την αμέσως προηγούμενη δημοτική περίοδο.
Στις αυτοδιοικητικές εκλογές του 2019 εφαρμόστηκε για πρώτη φορά η απλή αναλογική του «Κλεισθένη». Οι έδρες στα Δημοτικά Συμβούλια κατανεμήθηκαν αναλογικά με τα αποτελέσματα του πρώτου γύρου, χωρίς ο συνδυασμός του δημάρχου που τελικά επικρατούσε στον δεύτερο γύρο να λαμβάνει επιπλέον έδρες ώστε να αποκτήσει πλειοψηφία. Το ίδιο το Υπουργείο Εσωτερικών περιέγραφε τότε την απλή αναλογική ως το σύστημα αντιστοίχισης της ψήφου των εκλογέων με την εκπροσώπησή τους στα συμβούλια.
Αυτό ακριβώς συνέβη στην Ιεράπετρα. Το Δημοτικό Συμβούλιο είχε τότε 27 μέλη και η παράταξη του Θεοδόση Καλαντζάκη εξέλεξε μόλις 10 συμβούλους. Οι υπόλοιπες 17 έδρες μοιράστηκαν στις άλλες έξι παρατάξεις. Η κατανομή είχε ήδη οριστικοποιηθεί από τον πρώτο γύρο και δεν άλλαξε όταν ο Θεοδόσης Καλαντζάκης εξελέγη δήμαρχος στον δεύτερο γύρο.
Άρα η προηγούμενη δημοτική αρχή ξεκίνησε τη θητεία της έχοντας 10 από τους 27 συμβούλους, ενώ για την απόλυτη πλειοψηφία του σώματος απαιτούνταν 14. Αριθμητικά, δηλαδή, βρισκόταν σε σαφώς πιο μειοψηφική θέση από τη σημερινή παράταξη Φραγκούλη με τους 12 στους 25.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η παράταξη Καλαντζάκη μπορούσε με τις δέκα ψήφους της να εγκρίνει οποιαδήποτε πρόταση στο Δημοτικό Συμβούλιο. Όταν μια υπόθεση έπρεπε να αποφασιστεί από το πλήρες συμβούλιο, χρειαζόταν ανάλογα με την ψηφοφορία τη στήριξη ή τουλάχιστον τη μη καταψήφιση συμβούλων από άλλες παρατάξεις.
Η μεγάλη διαφορά βρισκόταν στο νομοθετικό πλαίσιο που θεσπίστηκε αμέσως μετά τις εκλογές.
Τον Αύγουστο του 2019, πριν ακόμη εγκατασταθούν οι νέες δημοτικές αρχές, ψηφίστηκαν οι Ν. 4623/2019 και 4625/2019 από τη νέα τότε κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας με βασικό επιχείρημα την «κυβερνησιμότητα» των δήμων που είχαν εκλεγεί με απλή αναλογική. Με τις αλλαγές αυτές εξασφαλίστηκε ότι η παράταξη του δημάρχου θα είχε την πλειοψηφία στην Οικονομική Επιτροπή και στην Επιτροπή Ποιότητας Ζωής, ακόμη και όταν αποτελούσε μειοψηφία στο Δημοτικό Συμβούλιο. Το Υπουργείο Εσωτερικών το περιέγραφε τότε ρητά: η πλειοψηφία των μελών των δύο επιτροπών προερχόταν από την παράταξη με την οποία είχε εκλεγεί ο δήμαρχος.
Παράλληλα, αυξήθηκαν οι αποφασιστικές αρμοδιότητες της Οικονομικής Επιτροπής και μεταφέρθηκαν σε αυτήν αρμοδιότητες που προηγουμένως ανήκαν στο Δημοτικό Συμβούλιο. Ενδεικτικά, ακόμη και ο ετήσιος προγραμματισμός προσλήψεων μεταφέρθηκε από το συμβούλιο στην Οικονομική Επιτροπή.
Ειδικές ρυθμίσεις θεσπίστηκαν επίσης για τον προϋπολογισμό, το τεχνικό πρόγραμμα, τα τέλη και άλλα κρίσιμα οικονομικά ζητήματα. Για παράδειγμα, όταν καμία πρόταση για το τεχνικό πρόγραμμα δεν συγκέντρωνε απόλυτη πλειοψηφία, προβλεπόταν δεύτερη ψηφοφορία μεταξύ των δύο πρώτων προτάσεων και επικρατούσε εκείνη που συγκέντρωνε τις περισσότερες ψήφους.
Έτσι εξηγείται πώς η διοίκηση Καλαντζάκη μπορούσε να λειτουργήσει επί τέσσερα χρόνια έχοντας αρχικά μόλις 10 από τους 27 δημοτικούς συμβούλους: δεν είχε γενική πλειοψηφία στο Δημοτικό Συμβούλιο, αλλά ο νόμος της εξασφάλιζε πλειοψηφία σε κρίσιμα εκτελεστικά όργανα και είχε μεταφέρει σε αυτά σημαντικές αρμοδιότητες.
Το συγκεκριμένο νομοθετικό μοντέλο, πάντως, αμφισβητήθηκε δικαστικά. Η Ολομέλεια του Συμβουλίου της Επικρατείας με την απόφαση 2377/2022 έκρινε αντισυνταγματική τη μεταφορά σημαντικού οικονομικού αντικειμένου αρμοδιοτήτων από τα Δημοτικά Συμβούλια στις Οικονομικές Επιτροπές στο πλαίσιο των αλλαγών των Ν. 4623/2019 και 4625/2019. Ακολούθησε ο Ν. 5013/2023, με τον οποίο μεγάλο μέρος αυτών των αρμοδιοτήτων επέστρεψε στα Δημοτικά Συμβούλια.
Επομένως, το 10/27 της περιόδου Καλαντζάκη και το σημερινό 12/25 έχουν ένα κοινό χαρακτηριστικό — ο δήμαρχος δεν διαθέτει αριθμητικά πάνω από τις μισές έδρες — αλλά προκύπτουν από εντελώς διαφορετικές συνθήκες. Το 2019 η μειοψηφική δημοτική αρχή ήταν αποτέλεσμα του ίδιου του εκλογικού συστήματος της απλής αναλογικής. Σήμερα η παράταξη Φραγκούλη εξελέγη με εξασφαλισμένη πλειοψηφία και την έχασε στη διάρκεια της θητείας της λόγω ανεξαρτητοποιήσεων.
Π. Νικολάου(radiolasithi.gr)
