⏱ Εκτιμώμενος χρόνος ανάγνωσης: 1 λεπτά ανάγνωσης
Μια μαραθώνια, αλλά εξόχως αποκαλυπτική και κυρίως χρήσιμη, βραδιά εκτυλίχθηκε την Μεγάλη Δευτέρα στην Ιεράπετρα, μετατρέποντας την πόλη στο γεωπολιτικό κέντρο της Κρήτης έστω και για μερικές ώρες. Η εσπερίδα για τον Νότιο Οδικό Άξονα Κρήτης (ΝΟΑΚ) που διοργανώθηκε από το Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας – Τμήμα Ανατολικής Κρήτης με τη στήριξη του Δήμου Ιεράπετρας και της Περιφέρειας Κρήτης, υπό τον συντονισμό της Κατερίνας Μαρκάκη, εξελίχθηκε σε ένα ζωντανό φόρουμ απολογισμού, διεκδίκησης και, κυρίως, στρατηγικής χαρτογράφησης ενός έργου που για τον Νότο αποτελεί συνώνυμο της ίδιας του της επιβίωσης.
Η ροή της εκδήλωσης κινήθηκε από την πολιτική βούληση στην τεχνοκρατική πραγματικότητα, για να καταλήξει στην κοινωνική ζύμωση. Μετά τις εισαγωγικές τοποθετήσεις του προέδρου του ΤΕΕ Ανατολικής Κρήτης, Γιώργου Ταβερναράκη, ο οποίος έθεσε το πλαίσιο για ένα ενιαίο μέτωπο απέναντι στην απειλή μιας «Κρήτης δύο ταχυτήτων», και τις παρεμβάσεις των βουλευτών Λευτέρη Αυγενάκη –που ζήτησε τη σύνδεση των «τυφλών» τμημάτων με το νέο αεροδρόμιο– και Κατερίνας Σπυριδάκη, η οποία απαίτησε αυστηρά χρονοδιαγράμματα χωρίς μετάθεση ευθυνών, η σκηνή παραδόθηκε στην Τοπική Αυτοδιοίκηση.
Η Θεσμική Εκκίνηση: Οικουμενικότητα και Αιχμές
Το στίγμα της βραδιάς δόθηκε με έμφαση από τον οικοδεσπότη Δήμαρχο Ιεράπετρας, Μανώλη Φραγκούλη, και τον Περιφερειάρχη Κρήτης, Σταύρο Αρναουτάκη. Ο κ. Φραγκούλης, αναδεικνύοντας τον ρόλο της ευρύτερης περιοχής, παρουσίασε τη Νότια Κρήτη ως μια «παρθένα περιοχή» έτοιμη να υποδεχθεί ορθολογικές τουριστικές και αγροτικές επενδύσεις. Το μήνυμά του ήταν σαφές: ο ΝΟΑΚ δεν είναι ένας δρόμος που εξυπηρετεί απλώς την απομόνωση, αλλά η κεντρική αρτηρία που θα φέρει κοντά ολόκληρο το νησί, ενισχύοντας τους δύο βασικούς πυλώνες της οικονομίας του.
Από την πλευρά του, ο Περιφερειάρχης Σταύρος Αρναουτάκης, καταφθάνοντας καθυστερημένος λόγω της κυκλοφοριακής συμφόρησης στα εργοτάξια του ΒΟΑΚ –ένα ειρωνικό αλλά ταυτόχρονα ταιριαστό φαινόμενο για την θεματολογία της βραδιάς– υπήρξε αιχμηρός απέναντι στο κεντρικό κράτος. Χωρίς περιστροφές, στηλίτευσε τη διαχρονική πρακτική των Αθηνών, σημειώνοντας πως «όταν υπάρχουν χρήματα, τα έργα τα κάνει το υπουργείο· όταν δεν υπάρχουν, πετάνε το μπαλάκι στην Περιφέρεια». Ο κ. Αρναουτάκης έθεσε προ των ευθυνών του το Υπουργείο Υποδομών, απαιτώντας την άμεση δημοπράτηση της απολύτως έτοιμης παράκαμψης της Παχειάς Άμμου, προϋπολογισμού 56 εκατομμυρίων ευρώ. Παράλληλα, προανήγγειλε τη μετωπική διεκδίκηση ενός δεσμευτικού χρονοδιαγράμματος από τον ίδιο τον Πρωθυπουργό, με απαίτηση την ενιαία δημοπράτηση των υπολειπόμενων μελετών για το νότιο άξονα.
Η Τεχνοκρατική Ακτινογραφία: Η «Μαύρη Τρύπα» των 62 Χιλιομέτρων
Η θεωρία έδωσε τη θέση της στα σκληρά δεδομένα όταν στο βήμα ανέβηκε ο Γενικός Διευθυντής Υποδομών της Περιφέρειας Κρήτης, Γιώργος Αγαπάκης. Με όλα τα στοιχεία στα χέρια του και τη χρήση αναλυτικών χαρτών, παρουσίασε την πραγματική εικόνα του ΝΟΑΚ, ενός έργου που κατά 119 χιλιόμετρα ανήκει στο Διευρωπαϊκό Δίκτυο. Η παρουσίασή του ανέδειξε ένα έργο ακραίων αντιθέσεων.
Στα δύο άκρα, εντοπίζεται αξιοσημείωτη ωριμότητα. Το τμήμα Παχειά Άμμος – Ιεράπετρα (14 χλμ.) είναι πλήρως μελετημένο ως κλειστός αυτοκινητόδρομος, αναμένοντας απλώς την έγκριση του κτηματολογίου, ενώ το κομμάτι Πραιτώρια – Στόλοι – Καστέλι αγγίζει το 95% σε μελετητική ετοιμότητα. Το πρόβλημα, ωστόσο, κρύβεται στο κέντρο. Ο κ. Αγαπάκης αποκάλυψε μια «μαύρη τρύπα» 62 χιλιομέτρων από το Ροτάσι έως τη Βιάννο και τον Μύρτο, όπου οι μελέτες είναι είτε ανύπαρκτες, είτε βαλτωμένες στα συρτάρια από το 2016, είτε χρήζουν πλήρους επικαιροποίησης λόγω παρωχημένης νομοθεσίας. Η ρηξικέλευθη πρότασή του ήταν σαφής: τα 62 αυτά χιλιόμετρα πρέπει να μελετηθούν ως ένα ενιαίο σύνολο (με αναγνωριστική μελέτη και ΜΠΕ), ακολουθώντας το επιτυχημένο μοντέλο του ΒΟΑΚ, προκειμένου να «κλειδώσει» χωροταξικά και περιβαλλοντικά το έργο.
Το Πάνελ της Αυτοδιοίκησης
Η συνέχεια δόθηκε σε ένα διευρυμένο πάνελ, όπου αποτυπώθηκε το μωσαϊκό της κρητικής αυτοδιοίκησης. Ο Πρόεδρος της ΠΕΔ Κρήτης και Δήμαρχος Ρεθύμνης, Γιώργος Μαρινάκης, άνοιξε τη βεντάλια του προβληματισμού, προειδοποιώντας πως η φαραωνική επένδυση του αεροδρομίου στο Καστέλι είναι καταδικασμένη σε μη βιωσιμότητα εάν δεν συνδεθεί με τον Νότο, απαιτώντας ο σχεδιασμός να είναι ολιστικός και να εκκινεί από το Ρέθυμνο. Ο Δήμαρχος Φαιστού, Γρηγόρης Νικολιδάκης, σε μια παθιασμένη, σχεδόν πύρινη τοποθέτηση, δήλωσε πως ο Νότος θα απαιτήσει το μερίδιό του «είτε με ευγένεια, είτε με αγένεια», καλώντας άπαντες να αντιμετωπίσουν το ζήτημα με δημιουργική «εμμονή».
Σε πιο θεσμικά μονοπάτια, ο Δήμαρχος Μινώα Πεδιάδας, Βασίλης Κεγκέρογλου, έθεσε επί τάπητος την ανάγκη αλλαγής της σύμβασης παραχώρησης του αεροδρομίου ώστε να ενταχθούν σε αυτήν οι απαραίτητες οδικές συνδέσεις. Οι Δήμαρχοι Βιάννου, Παύλος Μπαριτάκης, και Γόρτυνας, Μιχάλης Κοκολάκης, εστίασαν στην αξιοποίηση των εργαλείων του Διευρωπαϊκού Δικτύου και την αξιοποίηση των ώριμων μελετών, ενώ οι Δήμαρχοι Αμαρίου, Παντελής Μουρτζανός, και Αρχανών-Αστερουσίων, Μανώλης Κοκοσάλης, ανέδειξαν την κρισιμότητα της οδικής ασφάλειας αλλά και την απόλυτη ανωριμότητα μελετών στις δικές τους περιοχές.
Τη δική τους οπτική έδωσαν οι Αντιπεριφερειάρχες Λασιθίου, Γιάννης Ανδρουλάκης, και Περιβάλλοντος, Νίκος Ξυλούρης, υπερασπιζόμενοι την κοινωνική διάσταση του έργου (υγεία, προσβασιμότητα) και τον ανοιχτό χαρακτήρα της περιβαλλοντικής διαβούλευσης. Τη συζήτηση πλαισίωσαν οι εκπρόσωποι των φορέων, με πρώτη τη Γεωργία Μανωλίτση (ΤΕΕ Δυτικής Κρήτης) που πιστοποίησε τη μελετητική ετοιμότητα στο Ρέθυμνο.
Ξεχωριστό βάρος είχε η παρέμβαση του Προέδρου Αντιπροσωπείας του ΤΕΕ/ΤΑΚ, Μιχάλη Χωραφά, ο οποίος έκρουσε ηχηρά τον κώδωνα του κινδύνου, αναρωτώμενος με νόημα «ποιος παίζει με τα χρήματα αυτά;». Ο κ. Χωραφάς υπογράμμισε πως η απουσία ώριμων μελετών αποτελεί την τέλεια δικαιολογία για την απώλεια πολύτιμων ευρωπαϊκών κονδυλίων. Προχώρησε, μάλιστα, σε μια αιχμηρή αποδόμηση της ρητορικής περί κορεσμού επισκεπτών, τονίζοντας χαρακτηριστικά: «Να μην πυροβολούμε τα πόδια μας. Το ότι ταλαιπωρείται ο κόσμος στο αεροδρόμιο ή το ότι δεν έχουμε βιολογικούς καθαρισμούς, σημαίνει ότι ο τόπος έχει μείνει πίσω σε υποδομές, όχι ότι έχουμε υπερτουρισμό». Υπενθύμισε, δε, με νόημα πως «πριν έξι χρόνια ο ΒΟΑΚ που σήμερα κατασκευάζεται φάνταζε ανέκδοτο», δείχνοντας τον δρόμο της τεχνοκρατικής επιμονής.
Οι προτάσεις: Συγκλίσεις και Διαφωνίες
Καθώς η βραδιά άνοιξε στο κοινό και τους τοπικούς φορείς, ένας πλούτος προτάσεων αναδύθηκε στην επιφάνεια. Η σύγκλιση όλων γύρω από την υπαρξιακή αναγκαιότητα του ΝΟΑΚ ήταν αδιαμφισβήτητη. Ωστόσο, αναδείχθηκαν τρία ισχυρά ρήγματα ως προς τη μεθοδολογία και τη στρατηγική της υλοποίησης.
Πρώτον, καταγράφηκε η σύγκρουση μεταξύ της άμεσης κατασκευής και του συνολικού σχεδιασμού. Ενώ η Περιφέρεια και η Δημοτική Αρχή προκρίνουν την άμεση δημοπράτηση των έτοιμων τμημάτων, εμπειρογνώμονες όπως ο μηχανικός και πρόεδρος του Συλλόγου Μηχανικών της Ιεράπετρας, Μάνος Λουτσέτης τόνισε ότι δεν θα πρέπει να προχωρήσουν αποσπασματικές κατασκευές τμημάτων (όπως αυτή του τμήματος Ιεράπετρας-Μύρτους) αλλά θα πρέπει να ολοκληρωθεί μελετητικά όλος ο άξονας, για να αποφευχθούν καταστροφικές αστοχίες στα σημεία σύνδεσης. Από την άλλη πλευρά του φάσματος, ο αρχιτέκτονας Μάνος Μαρκόπουλος αμφισβήτησε πλήρως τη λογική ενός εντελώς νέου δρόμου, προτείνοντας, προς χάριν της ταχύτητας, τη ριζική βελτίωση του υφιστάμενου δικτύου. Μια πιο συμπεριληπτική πρόταση ήρθε από τη μηχανικό Καλλίοπη Μαστοράκη, η οποία έθεσε επιτακτικά το ζήτημα του συμμετοχικού σχεδιασμού, της διαβούλευσης και της παρουσίας των μηχανικών της περιοχής στις εξελίξεις που θα ακολουθήσουν.
Δεύτερον, η «γεωγραφία της αδικίας». Απέναντι στην πρόταση του Προέδρου της ΠΕΔ για μια αυστηρά ολιστική διεκδίκηση από το Ρέθυμνο έως το Λασίθι, φωνές της τοπικής κοινωνίας (όπως ο πρώην δήμαρχος Σήφης Αναστασάκης, ο επικεφαλής της παράταξης μειοψηφίας Γιάννης Γουλιδάκης, ο πρόεδρος της Τ.Κ. Μύρτου κ. Παντελάκης και ο πολίτης Νίκος Διαλυνάς) εξέφρασαν ένα βαθύ αίσθημα παραμέλησης. Υπενθυμίζοντας δεσμεύσεις που λιμνάζουν από το 1982, αξίωσαν η αποκατάσταση να ξεκινήσει με απόλυτη προτεραιότητα από το ανατολικό άκρο του νησιού. Ο ορθολογισμός του σχεδιασμού (του 2005) για πλάτος 11 μέτρων, αμφισβητήθηκε ανοιχτά από τον μηχανικό του δήμου κ. Ψαρρό, απέναντι στους μελλοντικούς φόρτους του αεροδρομίου, ενώ ο μηχανικός Τάκης Πατεράκης ζήτησε να ακολουθήσουν συναντήσεις που θα επικεντρώνονται στην ουσία των έργων, των μελετών και των ενεργειών που απαιτούνται, προσπερνώντας τις θεωρητικές διαπιστώσεις.
Τρίτον, και ίσως το πιο φλέγον τοπικά ζήτημα, ήταν η σύγκρουση για την ίδια τη χάραξη εντός του κάμπου και της πόλης της Ιεράπετρας. Ο πρόεδρος του Αγροτικού Συλλόγου, Γιάννης Γαϊτάνης, η πολίτης Φωτεινή Παπαδάκη και ο μηχανικό κ. Σωμαράκης, έκαναν λόγο για ομηρία της περιουσίας τους επί οκτώ χρόνια και την επικείμενη καταστροφή θερμοκηπίων υψηλής παραγωγικότητας και κατοικιών από έναν δρόμο που παράλληλα στην βόρεια χάραξη του «κόβει την πόλη στα δύο». Η αντιπρότασή τους είναι τόσο η ριζική μετατόπιση της χάραξης βορειότερα, κοντά στο φράγμα, και η αλλαγή της χάραξης στην είσοδο της πόλης από τον Άγιο Νικόλαο, λύσεις που απαιτούν γενναίες πολιτικές και τεχνικές αποφάσεις.
Λύσεις που φιλοδοξούν να διασώσουν την παραγωγική γη, υπηρετώντας ταυτόχρονα το επενδυτικό άλμα που περιέγραψε ο Πρόεδρος της Ένωσης Ξενοδόχων Ιεράπετρας και Νοτιοανατολικής Κρήτης, Γιώργος Τζαράκης. Ο κ. Τζαράκης έθεσε τους σκληρούς αριθμούς της αγοράς στο τραπέζι, ξεκαθαρίζοντας πως «για να είναι βιώσιμο το νέο αεροδρόμιο χρειάζεται πάνω από 10,5 εκατομμύρια επισκέπτες, όταν σήμερα η Κρήτη έχει περίπου 6 εκατομμύρια». Ανέδειξε, έτσι, τον ΝΟΑΚ σε απόλυτο «μονόδρομο», επισημαίνοντας πως το μοναδικό κομμάτι του νησιού που μπορεί πλέον να υποδεχθεί αυτή τη νέα κλίμακα επενδύσεων είναι ο παρθένος Νότος. Ξορκίζοντας, μάλιστα, τις κενές κυβερνητικές υποσχέσεις του παρελθόντος ως «παράδειγμα προς αποφυγή», απαίτησε την άμεση εκκίνηση της έτοιμης παράκαμψης Καλού Χωριού – Παχειάς Άμμου.
Το Κρίσιμο Ερώτημα της Επόμενης Ημέρας
Μπροστά στις καταιγιστικές εξελίξεις των μεγάλων υποδομών της Κρήτης και με το νέο αεροδρόμιο να μετρά αντίστροφα για τη λειτουργία του, γεννάται ένα κρίσιμο ερώτημα που υπερβαίνει τις τεχνοκρατικές αναλύσεις:
Είναι η ευρύτερη περιοχή της Ιεράπετρας, οι πολίτες και οι θεσμικοί της φορείς –μετά από δεκαετίες δικαιολογημένης δυσπιστίας– έτοιμοι να αφήσουν πίσω τις επιμέρους μικρο-συγκρούσεις και να ακολουθήσουν έναν επιθετικά πιο γρήγορο ρυθμό, προκειμένου να ομονοήσουν ουσιαστικά και να κινηθούν με την ίδια ταχύτητα και συντονισμό που ήδη επιδεικνύουν οι φορείς σε ολόκληρη την υπόλοιπη Κρήτη;
Π. Νικολάου (radiolasithi.gr)
