⏱ Εκτιμώμενος χρόνος ανάγνωσης: 1 λεπτά ανάγνωσης
Σε μια περίοδο κατά την οποία ανοιχτές ενημερωτικές εκδηλώσεις πυκνώνουν σε ολόκληρο τον δήμο Ιεράπετρας (χθες βράδυ στην Ιεράπετρα, σήμερα στη Χρυσοπηγή, με ανάλογες κινήσεις σε άλλες περιοχές), ο αρχιτέκτονας και πρώην αντιδήμαρχος Ιεράπετρας Γιώργος Προϊστάκης μίλησε εκτενώς στο Ράδιο Λασίθι για τις εξελίξεις γύρω από τις Βιομηχανικής Κλίμακας Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΒΑΠΕ) που απειλούν να αλλάξουν ριζικά τη φυσιογνωμία του Λασιθίου και ολόκληρης της Κρήτης. Η συζήτηση, που κάλυψε ένα ευρύ φάσμα θεμάτων (από τη φωτιά της προηγούμενης ημέρας ώς το ιδιοκτησιακό καθεστώς του νησιού και τη χωροταξική νομοθεσία), αφορούσε στον πυρήνα της ένα κρίσιμο ερώτημα: πώς μπορεί μια τοπική κοινωνία να προστατεύσει τον τόπο της, όταν οι κανόνες γράφονται αλλού και αλλάζουν πριν καν εφαρμοστούν. Ο κ. Προϊστάκης, ο οποίος συμμετείχε ενεργά στη διαβούλευση του Χωροταξικού Κρήτης από τη θέση του αιρετού και παρακολουθεί το ζήτημα εδώ και 15 χρόνια, υποστήριξε ότι ο κόσμος δεν γνωρίζει ακόμα το πραγματικό μέγεθος της καταστροφής που σχεδιάζεται, τόσο σε περιβαλλοντικό επίπεδο όσο και σε αναπτυξιακό.
Η φωτιά ως μάθημα αυτοοργάνωσης
Πριν φτάσει στο κύριο θέμα, ο κ. Προϊστάκης αφιέρωσε χρόνο στη φωτιά που εκδηλώθηκε προχθές στην περιοχή της Ιεράπετρας, αναδεικνύοντας ένα σημείο που θεωρεί κρίσιμο: η πυρκαγιά ελέγχθηκε χάρη στην άμεση ανταπόκριση και τη μοναδική αυτοοργάνωση που υπάρχει μεταξύ Πυροσβεστικής, εθελοντών και τοπικών υπηρεσιών, και όχι χάρη σε πολιτικές παρεμβάσεις, όπως διάφορα κομματικά στελέχη θέλησαν να αναδείξουν. Όπως εξήγησε, στα πρώτα δέκα λεπτά στήθηκε ένα ανθρώπινο τείχος σε μια ζώνη περίπου 500 μέτρων, σε σημείο με πρόσβαση στην κορυφή του πρανούς, ενώ μηχάνημα του δήμου βοήθησε στη διαμόρφωση ζώνης πυρασφάλειας. Αν η φωτιά ξεπερνούσε αυτή τη ζώνη, σημείωσε, «το μέτωπο το είχαμε χάσει», με θερμοκήπια και κατοικημένες περιοχές λίγο πιο κάτω. Τα ελικόπτερα, που τελικά έφτασαν μετά από μία ώρα (και όχι σε πέντε λεπτά, όπως κάποιοι ισχυρίστηκαν), βοήθησαν επικουρικά στην κατάσβεση, αλλά κανένα εναέριο μέσο, τόνισε, δεν μπορεί να σβήσει μια φωτιά χωρίς τον πυροσβέστη με τη μάνικα στο σημείο.
Η προειδοποίηση του κ. Προϊστάκη ήταν σαφής: ο αποπροσανατολισμός με πολιτικές αναφορές σε ελικόπτερα και τηλεφωνήματα, απαξιώνει τους πυροσβέστες και τους εθελοντές που πραγματικά σώζουν περιουσίες. Αυτό που χρειάζεται η περιοχή, υποστήριξε, είναι υποδομές, καθαροί δρόμοι πρόσβασης και συστηματική πρόληψη.
Ένα χωροταξικό πλαίσιο που καταστρατηγείται
Ο κ. Προϊστάκης τοποθέτησε το ζήτημα των ΑΠΕ μέσα στη χωροταξική ιστορία της Κρήτης, ξεκινώντας από το Χωροταξικό Κρήτης, που διαβουλεύτηκε επί χρόνια (μεταξύ άλλων και στο Δημοτικό Συμβούλιο Ιεράπετρας, το 2014-2015, όταν ο ίδιος ήταν αιρετός) και ψηφίστηκε ως νόμος του κράτους το 2017. Εκείνο το πλαίσιο προέβλεπε χρήσεις ΑΠΕ σε τέσσερις συγκεκριμένες, σχετικά περιορισμένες περιοχές σε επίπεδο Κρήτης, μεταξύ Σητείας και Ιεράπετρας. Ο κ. Προϊστάκης, μάλιστα, θυμήθηκε ότι ήδη τότε είχε ζητήσει ως εκπρόσωπος του Δήμου Ιεράπετρας να οριοθετηθούν αυστηρότερα οι ζώνες εγκατάστασης.
Σήμερα, όπως ανέφερε, ούτε αυτό το υπάρχον πλαίσιο τηρείται. Ο σχεδιασμός που ψηφίστηκε «καταστρατηγείται σε κανένα σημείο», σημείωσε χαρακτηριστικά, αναφερόμενος σε έργα τεράστιας κλίμακας που σχεδιάζονται ακόμα και εντός περιοχών Natura (όπως η περιοχή του Αφέντη), παραβιάζοντας τις χρήσεις γης που εγκρίθηκαν μόλις πέρυσι. Ταυτόχρονα, εταιρείες κατέθεσαν φακέλους αδειοδότησης λίγες μόλις ημέρες πριν ξεκινήσει η διαβούλευση για το νέο ειδικό χωροταξικό πλαίσιο για τις ΑΠΕ, εκμεταλλευόμενες μια μεταβατική διάταξη που εξαιρεί τα ήδη κατατεθειμένα έργα από τους νέους κανόνες. «Ήξεραν ότι μετά από δύο μέρες θα διαβουλευόταν και θα άλλαζαν οι συνθήκες», είπε ο κ. Προϊστάκης. «Ε, αυτό, συγγνώμη, αλλά…»
Η κλίμακα που αγνοεί ο κόσμος
Το κεντρικό μήνυμα του κ. Προϊστάκη αφορούσε στο μέγεθος μιας καταστροφής που, όπως υποστήριξε, η πλειοψηφία των πολιτών δεν έχει ακόμα συνειδητοποιήσει. Δεν πρόκειται μόνο για περιβαλλοντική αλλοίωση, αλλά και για ένα ολόκληρο αναπτυξιακό μοντέλο που ανατρέπεται. Ο ίδιος χαρακτήρισε τους μεγάλους επενδυτές «κατακτητές», μιλώντας για «έναν άλλο ιδιότυπο πόλεμο», και τόνισε ότι οι τοπικοί φορείς αποκλείονται συστηματικά. Το παράδειγμα που χρησιμοποίησε ήταν χαρακτηριστικό: ο ΤΟΕΒ Ιεράπετρας, ένας οργανισμός με χιλιάδες μέλη και τεράστιες ενεργειακές ανάγκες, προσπάθησε να δημιουργήσει ενεργειακές κοινότητες αλλά δεν του επιτράπηκε, γιατί, όπως του απάντησαν, «δεν υπάρχει χώρος». Χώρος, δηλαδή, για τις τοπικές ανάγκες δεν υπάρχει, ενώ εκχωρείται σε πολυεθνικές που χρηματοδοτούνται από το Ταμείο Ανάκαμψης με χρήματα που, κατά τον κ. Προϊστάκη, θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν από μικρομεσαίους Έλληνες επενδυτές.
Η απειλή, τόνισε, δεν περιορίζεται στις ανεμογεννήτριες. Με τη διασύνδεση της Κρήτης με το ηπειρωτικό δίκτυο, σχεδιάζεται η μετατροπή ολόκληρου του νησιού σε κόμβο εξαγωγής ενέργειας. Τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν στη διάρκεια της εκπομπής δείχνουν ότι, εφόσον υλοποιηθεί το σύνολο των αδειοδοτήσεων που βρίσκονται σε εξέλιξη, ο αριθμός των ανεμογεννητριών σε κάθε δήμο του Λασιθίου πρόκειται να πολλαπλασιαστεί δραματικά σε σχέση με τις σημερινές εγκατεστημένες μονάδες, ενώ στους αριθμούς αυτούς δεν περιλαμβάνονται τα λοιπά έργα ΑΠΕ (φωτοβολταϊκά, ηλιοθερμικά, υδρογόνου). «Αν δείτε τους χάρτες, δεν μένει κορφή της Κρήτης απάτητη», είπε χαρακτηριστικά ο κ. Προϊστάκης.
Το ιδιοκτησιακό ζήτημα ως πολιτικό εργαλείο
Ο κ. Προϊστάκης ανέδειξε παράλληλα ένα θέμα που, όπως είπε, δεν έχει λάβει ακόμη τη δημόσια προσοχή που του αξίζει: το ιδιοκτησιακό καθεστώς της Κρήτης. Βασιζόμενος σε πρωτογενή έγγραφα από το κοινοτικό αρχείο του Ορεινού (αποφάσεις Κοινοτικού Συμβουλίου, ενοικιαστήρια βοσκοτόπων, επιβολή κοινοτικών φόρων ξυλείας), τεκμηρίωσε ότι οι ορεινές εκτάσεις ανήκαν ιστορικά σε κοινότητες και ιδιώτες, με διαχειριστική συνέχεια που ξεκινά από τους οθωμανικούς χρόνους, περνά από την Κρητική Πολιτεία και φτάνει μέχρι πρόσφατα. Σημειώνεται ότι το Περιφερειακό Συμβούλιο Κρήτης, με ομόφωνο ψήφισμα στις 12 Ιουνίου 2026, ζήτησε ήδη από την κυβέρνηση την παύση κάθε αμφισβήτησης ιδιωτικών ακινήτων, εκτός αν το Δημόσιο κατέχει αποδεδειγμένα τίτλους. Η σύνδεση, κατά τον κ. Προϊστάκη, είναι ευθεία: μεγάλοι επενδυτές εγκαθίστανται σε εκτάσεις που οι δασικοί χάρτες χαρακτηρίζουν ως δημόσιες, ενώ ο ιδιοκτησιακός χαρακτήρας τους αμφισβητείται εδώ και δεκαετίες.
Ένα μικρό αλλά υπαρκτό περιθώριο
Η κατεύθυνση που πρότεινε ο κ. Προϊστάκης, κλείνοντας, ήταν η ίδια με αυτήν που στοχεύουν οι, πολλές πλέον, ενημερωτικές εκδηλώσεις για το θέμα: «Ενημέρωση και εγρήγορση. Να μη φοβόμαστε να συμμετέχουμε στις διαδικασίες. Να μη φοβόμαστε να συζητάμε». Η πραγματικότητα, ωστόσο, μετριέται με διαφορετικό μέτρο: η εκδήλωση της προηγούμενης βραδιάς στην Ιεράπετρα συγκέντρωσε ελάχιστο κόσμο, ενώ στις ψηφιακές πλατφόρμες διαβούλευσης δεκάδες νέα έργα ΑΠΕ κατατίθενται σιωπηλά, σε χρονικά παράθυρα που κλείνουν γρηγορότερα από όσο ο δημόσιος διάλογος μπορεί να ακολουθήσει.
