⏱ Εκτιμώμενος χρόνος ανάγνωσης: 1 λεπτά ανάγνωσης
Σε μια περίοδο κατά την οποία Τοπικό Πολεοδομικό Σχέδιο, καταγραφή οδικού δικτύου, Κτηματολόγιο, δασικοί χάρτες και νέο πολεοδομικό νομοσχέδιο τρέχουν ταυτόχρονα χωρίς κανένα από αυτά να έχει ολοκληρωθεί, ο πρόεδρος του Επιστημονικού Συλλόγου Ελεύθερων Επαγγελματιών Μηχανικών Ιεράπετρας Μάνος Λουτσέτης και ο αρχιτέκτονας Γιώργος Προϊστάκης, μέλος της δημοτικής επιτροπής για το Τοπικό Πολεδομικό Σχέδιο (ΤΠΣ), μίλησαν στο Ράδιο Λασίθι για τα αδιέξοδα που αντιμετωπίζουν καθημερινά μηχανικοί, ιδιοκτήτες και επενδυτές στην περιοχή.
Η εικόνα που σκιαγράφησαν οι δύο μηχανικοί, οι οποίοι έχουν διατελέσει αμφότεροι αντιδήμαρχοι της Τεχνικής Υπηρεσίας του Δήμου Ιεράπετρας σε διαφορετικές περιόδους-, είναι αποκαρδιωτική: η εκτός σχεδίου δόμηση έχει ουσιαστικά καταργηθεί, οικισμοί στην πιο τουριστικά αναπτυσσόμενη ζώνη του Δήμου κινδυνεύουν να χάσουν τα όριά τους, οι μεταβιβάσεις ακινήτων καθυστερούν μήνες ή και πάνω από ένα χρόνο, και κανείς δεν μπορεί να πει με βεβαιότητα πότε θα ξεκαθαρίσει το τοπίο. Στο μεταξύ, ο πολίτης που αγόρασε ένα αγρόκτημα ή ένα οικόπεδο διαπιστώνει ότι δεν μπορεί πλέον να κάνει ούτε τα πιο βασικά, ενώ νέοι μηχανικοί που μπαίνουν στο επάγγελμα, όπως χαρακτηριστικά είπε ο κ. Λουτσέτης, «σηκώνουν τα χέρια ψηλά».
Χωρίς αναγνωρισμένο δρόμο δεν χτίζεις πουθενά
Το πιο άμεσο πρόβλημα που περιέγραψαν και οι δύο συνομιλητές αφορά τη δόμηση εκτός σχεδίου, η οποία σύμφωνα με τον κ. Προϊστάκη «αυτή τη στιγμή που μιλάμε, έχει καταργηθεί». Η αιτία είναι συγκεκριμένη: χωρίς πρόσβαση σε αναγνωρισμένο κοινόχρηστο δρόμο, κανένα εκτός σχεδίου ακίνητο δεν μπορεί να αδειοδοτηθεί, ανεξαρτήτως μεγέθους ή αξίας.
Η επίσημη καταγραφή του οδικού δικτύου, η πρώτη στην ιστορία του ελληνικού κράτους όπως επεσήμανε ο κ. Λουτσέτης, βρίσκεται στο τελικό της στάδιο. Πανελλαδικά 22 μελέτες ανατέθηκαν από το ΤΕΕ σε μελετητικά γραφεία αρχές του έτους, με προθεσμία ολοκλήρωσης τέλος Ιουνίου. Στη νησιωτική χώρα (εκτός Εύβοιας και Κρήτης) η καταγραφή έχει ήδη ολοκληρωθεί, αλλά πάνω από ένα χρόνο μετά δεν έχει θεσμοθετηθεί ακόμα η διαδικασία χαρακτηρισμού. Κι αυτή θα γίνει, σύμφωνα με τον κ. Λουτσέτη, αλγοριθμικά από τις υπηρεσίες του Υπουργείου.
Ιδιαίτερα ανησυχητική είναι η απουσία διαβούλευσης. Ο κ. Λουτσέτης ανέφερε ότι σε πρόσφατη ημερίδα του Πανελλήνιου Συλλόγου Αγρονόμων Τοπογράφων Μηχανικών στην Πάτρα, επιβεβαιώθηκε ότι δεν θα υπάρξει διαδικασία δημόσιας διαβούλευσης για την καταγραφή, εξαιτίας των πιεστικών χρονοδιαγραμμάτων του Ταμείου Ανάκαμψης. «Θα έρθουν, θα καταγράψουν, θα φύγουν», σχολίασε, ενώ ο ίδιος δεν κατάφερε καν να επικοινωνήσει με τη μελετητική εταιρεία που ανέλαβε Λασίθι και Ηράκλειο, και το Τμήμα Ανατολικής Κρήτης του ΤΕΕ δεν έχει πραγματοποιήσει καμία ενημέρωση.
Ένα ακόμα τεχνικό αλλά κρίσιμο ζήτημα αφορά την ημερομηνία αναφοράς. Η νομοθεσία ορίζει ως σημείο εκκίνησης για το κοινόχρηστο δίκτυο το 1923. Στην πράξη, οι μελέτες θα βασιστούν στις αεροφωτογραφίες του 1977, αλλά, όπως σημείωσε ο κ. Προϊστάκης, το Συμβούλιο της Επικρατείας δεν έχει ακόμα αποφανθεί επίσημα ότι δέχεται αυτήν την ημερομηνία. Η νομική αβεβαιότητα, με άλλα λόγια, είναι ενσωματωμένη στην ίδια τη διαδικασία.
Οικισμοί υπό κατάργηση στην πιο τουριστική ζώνη
Στενά συνδεδεμένο με τους δρόμους είναι το ζήτημα της οριοθέτησης οικισμών, που αποτέλεσε, σύμφωνα με τον κ. Λουτσέτη, το κύριο αντικείμενο εργασίας της δημοτικής επιτροπής. Η ένσταση που υπάρχει είναι κομβική: η οριοθέτηση γίνεται από χάρτες, ενώ οι αρχικές αποφάσεις Νομαρχών του 1986-87, που λειτουργούσαν μέχρι σήμερα, είχαν βασιστεί σε αυτοψία, με ομάδες μηχανικών να ελέγχουν τα κτίσματα επιτόπου. Εκείνες οι αποφάσεις κρίθηκαν πλέον ανίσχυρες γιατί δεν συνοδεύτηκαν από Προεδρικά Διατάγματα. Πρόσθετο πρόβλημα αποτελεί η χρήση πληθυσμιακών δεδομένων της απογραφής 2021, που πραγματοποιήθηκε εν μέσω Covid, με τα χωριά ερμητικά κλειστά.
Ο κ. Προϊστάκης εντόπισε το πιο ανησυχητικό σημείο στη ζώνη από την Αγιά Φωτιά μέχρι τον Κουτσουρά και τον Άγιο Παντελεήμονα, την πιο αναπτυσσόμενη τουριστικά περιοχή του Δήμου. Ορισμένοι από αυτούς τους οικισμούς, προειδοποίησε, μπορεί να καταργηθούν τελείως. Πρόκειται για περιοχές με τεράστιες υπεραξίες, αγοραπωλησίες δεκαετιών, και πρόσφατες επενδύσεις. Σε αντίστοιχη συνάντηση του Δημάρχου Σητείας σε επίπεδο Υπουργείου, σύμφωνα πάντα με τον κ. Προϊστάκη, το Υπουργείο αρνήθηκε κατηγορηματικά να ακούσει ενστάσεις για τα όρια οικισμών.
Ισχυρή ήταν και η κριτική για τον τρόπο εκπόνησης του σχεδίου: η μελετητική εταιρεία, σχολίασε ο κ. Προϊστάκης, δεν ήρθε ποτέ στον τόπο για να πάρει κατευθύνσεις από τη δημοτική αρχή ή τους τοπικούς φορείς.
Κτηματολόγιο, δασικοί χάρτες, αυθαίρετα: η καθημερινή ασφυξία
Πέρα από τις μεγάλες κυβερνητικές αλλαγές, η καθημερινότητα μηχανικών και πολιτών πιέζεται από κάθε πλευρά. Στο Κτηματολόγιο, που λειτουργεί κανονικά στην περιοχή, υπάρχουν πολλές ιδιοκτησίες «αγνώστου ιδιοκτήτη», ενώ η συντριπτική πλειοψηφία των δηλώσεων, όπως ανέφερε ο κ. Προϊστάκης, έγινε «με καρφίτσα» πάνω στον ορθοφωτοχάρτη, χωρίς τοπογραφική αποτύπωση, με τεράστιες αποκλίσεις. Σε υπαίθριες αγροτικές περιοχές ειδικά, σύμφωνα με τον κ. Λουτσέτη, η κατάσταση είναι ιδιαίτερα προβληματική, καθώς οικόπεδα δηλώθηκαν στη βάση προφορικών υποδείξεων ηλικιωμένων ιδιοκτητών σε τοπία όπου τα παλιά σύνορα δεν διακρίνονται πλέον.
Το σοβαρότερο, σύμφωνα με τον κ. Λουτσέτη, είναι ότι η ίδια η αρχική διαδικασία ήταν εγγενώς προβληματική: κάθε πολίτης (ακόμα και λογιστές ή μη τεχνικοί) μπορούσε να δηλώσει ακίνητα, ενώ η δυνατότητα δήλωσης ιδιοκτησίας «αγνώστου» με δύο μάρτυρες ανοίγει τον δρόμο σε καταπατήσεις ακινήτων σημαντικής αξίας. Σε κάθε περίπτωση, οι αποκλίσεις που αποκαλύπτονται πλέον σε κάθε μεταβίβαση οδηγούν σε υποχρεωτικές γεωμετρικές μεταβολές, μια διαδικασία χρονοβόρα και δαπανηρή.
Στους δασικούς χάρτες, οι δύο μηχανικοί ανέδειξαν εξόφθαλμα λάθη: επαρχιακοί δρόμοι απαλλοτριωμένοι από το 1967 εμφανίζονται ως δασικοί, ζώνες πέντε ή δέκα μέτρων μπροστά από ακίνητα χαρακτηρίζονται δασικές αποκλείοντας κάθε δόμηση, και τα σφάλματα αυτά, τρία χρόνια μετά, δεν έχουν διορθωθεί. Ο κ. Λουτσέτης σχολίασε ότι οι εταιρείες κτηματογράφησης «πήραν εκατομμυριάκια» (3 έως 3,5 εκατομμύρια ευρώ για Ηράκλειο-Λασίθι) χωρίς αντίστοιχη ποιότητα αποτελέσματος.
Στα αυθαίρετα, η διαδικασία τακτοποίησης παραμένει ανοιχτή από το 2011 χωρίς κανένα deadline να τηρηθεί ποτέ, ενώ η Κατηγορία 5 (που δεν αφορά μόνο μεγάλα αυθαίρετα αλλά συμπαρασύρει και μικρές αυθαιρεσίες) είναι κλειστή εδώ και πέντε χρόνια. Παράλληλα, η Ηλεκτρονική Ταυτότητα Κτιρίων απαιτεί πλήρη τακτοποίηση, εγκλωβίζοντας, κατά τον κ. Προϊστάκη, πολίτες που θέλουν να πουλήσουν ή να κάνουν γονικές παροχές.
Το ΤΠΣ προχωρά αλλά η τελική έγκριση απέχει χρόνια
Το Τοπικό Πολεοδομικό Σχέδιο Ιεράπετρας βρίσκεται σε προχωρημένη φάση. Η τελική διαμορφωμένη πρόταση παραδόθηκε στην ΥΔΟΜ Ιεράπετρας, ενώ σύμφωνα με τον κ. Λουτσέτη, η παραλαβή γίνεται με επιφύλαξη λόγω μεμονωμένων εκκρεμοτήτων (ασαφείς αναφορές σε «Γεωργική Κατοικία» αντί για γενικό όρο κατοικίας, μη ένταξη της χαρτοβιομηχανίας στην περιοχή αναδασμού, ζητήματα ορίων δόμησης σε οικισμούς). Οι προτάσεις της επιτροπής, σημείωσε, εισακούστηκαν σε γενικές γραμμές.
Ωστόσο η τελική έγκριση απέχει πολύ. Ακολουθούν διαβούλευση, μελέτες περιβαλλοντικών επιπτώσεων και Προεδρικά Διατάγματα. Ο κ. Λουτσέτης εκτίμησε δύο με τρία χρόνια, ενώ ο κ. Προϊστάκης δεν απέκλεισε ακόμα και πέντε, αν υπολογιστούν οι αντιδράσεις της τοπικής κοινωνίας στο θέμα των οικισμών. Και οι δύο τόνισαν ότι πρέπει να εκδοθούν άμεσα μεταβατικές διατάξεις, χωρίς να περιμένουν την τελική θεσμοθέτηση, ώστε πολίτες, μηχανικοί και υπηρεσίες να ξέρουν τι ισχύει.
Μια σημαντική αλλαγή που αφορά την κατεύθυνση επέκτασης του σχεδίου πόλης: ενώ το προηγούμενο ΓΠΣ προέβλεπε επέκταση ανατολικά (προς τα Λιβάδια), το νέο σχέδιο προβλέπει βόρεια, λόγω ρηγμάτων στη γεωλογία της ανατολικής πλευράς. Η κατεύθυνση αυτή συνδέεται και με τη χάραξη Ιεράπετρα-Παχειά Άμμος, για την οποία (σύμφωνα με τον κ. Προϊστάκη) αναζητείται λύση συναρμογής ώστε το ώριμο αυτό έργο να μην χαθεί αλλά να αποφευχθεί η διέλευση από την πιο παραγωγική αγροτική ζώνη του Δήμου.
Ο ρόλος του Δήμου και η ανάγκη ενημέρωσης
Ο κ. Λουτσέτης δεν παρέλειψε να αναφερθεί στη στάση της δημοτικής αρχής. Τον περασμένο Νοέμβριο, το νέο ΔΣ του Συλλόγου κατέθεσε υπόμνημα στον Δήμαρχο ζητώντας να μπει στο Δημοτικό Συμβούλιο ως θέμα συζήτησης η καταγραφή του αγροτικού δικτύου. Δεν έγινε καμία ακρόαση, δεν μπήκε ποτέ στο Δημοτικό Συμβούλιο, δεν ενημερώθηκε ο κόσμος. Ο κ. Προϊστάκης ανέφερε ότι έθεσε ερώτημα στο πρώτο Δημοτικό Συμβούλιο, ζητώντας να επανέλθει το θέμα για συζήτηση, χωρίς αποτέλεσμα.
Ένας κλάδος σε ασφυξία
Η εικόνα που αποκομίζει κανείς ακούγοντας τη συνέντευξη δεν αφορά μόνο πολεοδομικά ή νομοθετικά ζητήματα αλλά ένα επάγγελμα σε κρίση. Μηχανικοί που ετοιμάζουν φακέλους για εβδομάδες βλέπουν τους συμβολαιογράφους να τους ελέγχουν μήνες αργότερα (σε μια περίπτωση μετά από ενάμιση χρόνο), οι ψηφιακές πλατφόρμες κολλάνε με αποτέλεσμα τοπογράφοι να δουλεύουν τις νύχτες όταν το σύστημα έχει λιγότερη επιβάρυνση, και ο πολίτης καταφτάνει στο γραφείο χωρίς να κατανοεί γιατί το συμβόλαιό του που γράφει «αγροτική οδός» δεν σημαίνει πλέον αυτό που σήμαινε πριν λίγα χρόνια.
Ο κ. Προϊστάκης, προσθέτοντας ότι βρίσκεται κοντά στη σύνταξη, είπε χαρακτηριστικά ότι λυπάται τους νέους συναδέλφους του: «Δυστυχώς θα ‘πρεπε να σταματήσουν. Το επάγγελμα πλέον δεν σου επιτρέπει να δουλέψεις». Ο κ. Λουτσέτης επεσήμανε ότι αυτός ακριβώς είναι ένας από τους ρόλους του Συλλόγου: να βοηθήσει τους νέους επαγγελματίες να αντιμετωπίσουν ένα σύστημα που αλλάζει συνεχώς χωρίς ποτέ να ξεκαθαρίζει.
Μέχρι τότε, ιδιοκτήτες, μηχανικοί και δυνητικοί επενδυτές βρίσκονται σε ένα παρατεταμένο στάδιο αναμονής, χωρίς μεταβατικές διατάξεις, χωρίς ολοκληρωμένο ΤΠΣ, χωρίς αναγνωρισμένους δρόμους, και χωρίς σαφή ορίζοντα για το πότε θα ξεκαθαρίσουν τα πράγματα.
