⏱ Εκτιμώμενος χρόνος ανάγνωσης: 1 λεπτά ανάγνωσης
Η υπηρεσία ζητά την άμεση αποχώρηση, αλλά αναγνωρίζει εγγράφως ότι η μετεγκατάσταση ανήκει αποκλειστικά στον Δήμο. Ο Β. Παναγιωτόπουλος στο Ράδιο Λασίθι: «Ζητάμε συγγνώμη από τη γειτονιά μας — θέλουμε λύση με διάλογο».
Τριάντα και πλέον χρόνια μετά την πρώτη καταγραφή της αυθαίρετης εγκατάστασής τους σε δημόσια έκταση στη θέση «Βιγλιά» της Ιεράπετρας, δεκατέσσερα μέλη οικογενειών Ρομά παρέλαβαν στις πριν από λίγες μέρες πρωτόκολλο διοικητικής αποβολής που εκδόθηκε στις 9 Ιουνίου από τη Δημόσια Υπηρεσία Απασχόλησης (ΔΥΠΑ, πρώην ΟΑΕΔ), ιδιοκτήτρια του οικοπέδου των 10.201 τετραγωνικών μέτρων όπου έχουν στηθεί οι πρόχειρες ξυλοκατασκευές. Το έγγραφο, που φέρει την υπογραφή της Διοικήτριας της ΔΥΠΑ, διατάσσει την άμεση αποχώρηση και προβλέπει ότι η τριακονθήμερη προθεσμία για τυχόν ενστάσεις δεν αναστέλλει την εκτέλεσή του.
Πίσω από την στεγνή διοικητική διατύπωση κρύβεται ωστόσο ένα ζήτημα πολύ ευρύτερο από ένα ιδιοκτησιακό: η ΔΥΠΑ έχει αναγνωρίσει εγγράφως ότι δεν μπορεί η ίδια να προχωρήσει σε πλήρη εκκένωση, καθώς η αρμοδιότητα για τη μετεγκατάσταση ειδικών κοινωνικών ομάδων ανήκει αποκλειστικά, εκ του νόμου, στον Δήμο Ιεράπετρας. Η υπόθεση βρίσκεται πλέον στα χέρια της δημοτικής αρχής, η οποία φαίνεται ήδη να αναλαμβάνει δράση: σε χθεσινή συνάντηση του αρμόδιου αντιδημάρχου Γιώργου Χατζάκη, με εκπροσώπους των Ρομά, σε κλίμα που περιγράφηκε ως καλό, δόθηκε δέσμευση για εύρεση νέου χώρου μέσα στις επόμενες ημέρες.
Σήμερα στο Ράδιο Λασίθι μίλησε ένας εκ των Ρομά που έχουν λάβει εντολή απομάκρυνσης. Ο Βαγγέλης Παναγιωτόπουλος, γεννημένος το 1986 στην Ιεράπετρα, περιέγραψε όσα εξελίχθηκαν τις προηγούμενες ημέρες, αναγνωρίζοντας αφενός ότι ο καταυλισμός δημιουργεί προβλήματα στην ευρύτερη περιοχή, τονίζοντας όμως ταυτόχρονα πως και η κοινότητα των Ρομά έχει χρόνια προβλήματα και αιτήματα που πρέπει να υλοποιηθούν.
Το ακίνητο και η ιστορία των τελευταίων 30 ετών
Το συγκεκριμένο αγροτεμάχιο που βρίσκεται σήμερα ο καταυλισμός των Ρομά αγοράστηκε το 1979 από τον τότε Οργανισμό Εργατικής Κατοικίας (ΟΕΚ) και πέρασε στον ΟΑΕΔ μετά την κατάργηση του ΟΕΚ, ενώ σήμερα ανήκει στη ΔΥΠΑ . Γύρω στο 1990 αναπτύχθηκε στη γύρω περιοχή ο οικισμός εργατικών κατοικιών «Ιεράπετρα Ι», ωστόσο ένα τμήμα της έκτασης δεν οικοδομήθηκε ποτέ λόγω αρχαιολογικού ενδιαφέροντος. Σε εκείνο ακριβώς το αδόμητο τμήμα εγκαταστάθηκαν, σύμφωνα με μαρτυρίες των ίδιων, οικογένειες Ρομά από τα μέσα της δεκαετίας του 1980. Σύμφωνα με τα έγγραφα της ΔΥΠΑ, στον αυτοσχέδιο καταυλισμό διαμένουν σήμερα δεκατέσσερεις οικογένειες, με περίπου 60 άτομα, αν και ο πραγματικός αριθμός είναι σημαντικά μεγαλύτερος: ο κ. Παναγιωτόπουλος, ανέφερε πως ο πραγματικός αριθμός φτάνει τους 140-150 ανθρώπους με τους 60 να είναι αυτοί που είναι νομικά αναγνωρισμένοι ως Ρομά (όπως ο ίδιος) και είναι αυτοί οι οποίοι θα μετεγκατασταθούν.
Τα όσα εξελίσσονται σήμερα με δεν προέκυψαν εν κενώ. Ήδη από το 2016, το Διοικητικό Συμβούλιο του ΟΑΕΔ είχε εγκρίνει αποβολή έντεκα προσώπων, χωρίς ωστόσο η διαδικασία να ολοκληρωθεί. Φέτος, η κατάσταση επανήλθε στο προσκήνιο μετά από έγγραφο της Δημοτικής Αστυνομίας Ιεράπετρας που κατέγραψε «επιβάρυνση των ήδη κρίσιμων συνθηκών για τη δημόσια υγεία, την ασφάλεια και το περιβάλλον». Ακολούθησε αλληλογραφία μεταξύ ΔΥΠΑ, Εφορείας Αρχαιοτήτων Λασιθίου και Δημοτικής Αστυνομίας, και τελικά η έκδοση του πρωτοκόλλου στις 9 Ιουνίου, βάσει απόφασης του Διοικητικού Συμβουλίου της ΔΥΠΑ (απόφαση 1299/26.5.2026).
Η ευθύνη που περνά στον Δήμο
Σε έγγραφο που απέστειλε τον Απρίλιο προς τη Δημοτική Αστυνομία Ιεράπετρας, η Υποδιοικήτρια Γ’ της ΔΥΠΑ απάντησε στο αίτημα για «πλήρη εκκένωση» ότι η ενέργεια αυτή «εκφεύγει των νομίμων δυνατοτήτων» της υπηρεσίας. Σύμφωνα με το άρθρο 159 του ν. 4483/2017, η αρμοδιότητα για την προσωρινή ή μόνιμη μετεγκατάσταση ειδικών κοινωνικών ομάδων που διαβιούν σε πρόχειρα καταλύματα ανήκει αποκλειστικά στον Δήμο στην εδαφική περιφέρεια του οποίου πρόκειται να λάβει χώρα η μετεγκατάσταση.
Η νομοθεσία προβλέπει συγκεκριμένη διαδικασία: ο Δήμος εντοπίζει κατάλληλη έκταση (με υποχρεωτική δυνατότητα ύδρευσης, αποχέτευσης, ηλεκτροδότησης και ασφαλούς πρόσβασης), υποβάλλει αίτημα στην Επιτροπή Προσωρινής Μετεγκατάστασης του αρμόδιου υπουργείου, και μόνο μετά την έκδοση υπουργικής απόφασης μπορεί να προχωρήσει σε προμήθεια οικίσκων και εγκατάσταση. Υφίσταται μάλιστα ανοιχτή πρόσκληση 15 εκατομμυρίων ευρώ του Υπουργείου Εσωτερικών αποκλειστικά για τέτοιες δράσεις.
Παράλληλα, η νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ιδίως η υπόθεση Yordanova κατά Βουλγαρίας) δεσμεύει κάθε κράτος-μέλος να μην προχωρά σε αποβολή οικογενειών από αυτοσχέδια καταλύματα χωρίς προηγούμενη εξέταση εναλλακτικής στέγασης, ακόμη και αν τα καταλύματα αυτά είναι παράνομα. Η ΔΥΠΑ φαίνεται να γνωρίζει αυτό το πλαίσιο: στο ίδιο πρωτόκολλο, ο Προϊστάμενος του ΚΠΑ Ιεράπετρας επισημαίνει ότι «η απομάκρυνση χωρίς σχετική πρόβλεψη μπορεί να οδηγήσει σε μεταφορά ή επανάληψη του προβλήματος». Είναι γνωστή άλλωστε η κατάσταση που επικρατεί επί δεκαετίες με τον καταυλισμό των Ρομά στο Ηράκλειο η οποία αν και έχει απασχολήσει διαδοχικές δημοτικές αρχές δεν έχει βρει ακόμα οριστική λύση.
Η συνάντηση με τον Δήμο και η δέσμευση για νέο χώρο
Στο πλαίσιο αυτό, η χθεσινή συνάντηση εκπροσώπων των Ρομά με τη δημοτική αρχή αποτελεί ουσιαστικά το πρώτο βήμα ενεργοποίησης της νόμιμης διαδικασίας. Σύμφωνα με τον Βαγγέλη Παναγιωτόπουλο, η συνάντηση έγινε σε καλό κλίμα. «Θα ήθελα να ευχαριστήσω τον Δήμαρχο», είπε ο κ. Παναγιωτόπουλος, αναφέροντας ότι μέσα σε πέντε-έξι ημέρες αναμένεται να έχει εντοπιστεί οικόπεδο περίπου δύο στρεμμάτων, για τη μεταστέγαση όσων θεωρούνται μόνιμοι κάτοικοι.
Ο ίδιος ανέφερε ότι οι Ρομά έχουν ήδη προσλάβει δικηγόρο, «όχι για να κάνουμε μηνύσεις, αλλά να βρούμε το δίκιο μας», όπως χαρακτηριστικά είπε, και ότι τα αιτήματα που θα θέσει ο Δήμαρχος θα καταγραφούν εγγράφως και θα γίνουν αποδεκτά. Σε πρώτη φάση, οι κάτοικοι ζητούν τα στοιχειώδη: τουαλέτες, νερό, ρεύμα. Τα υπόλοιπα, όπως είπε, «δεν μπορούν να γίνουν ούτε γίνονται σε δέκα μέρες ούτε σε έναν χρόνο».
Οι συνθήκες ζωής στα Βιγλιά
Ο κ. Παναγιωτόπουλος, γεννημένος ο ίδιος στην Ιεράπετρα το 1986, περιέγραψε συνθήκες που δύσκολα φαντάζεται κανείς σε αστικό περιβάλλον του 2026. Χωρίς σύνδεση με δίκτυο ύδρευσης. Χωρίς αποχέτευση. Χωρίς ηλεκτρικό ρεύμα από το 2001 μέχρι το 2020, όταν εγκαταστάθηκαν φωτοβολταϊκά πάνελ που καλύπτουν μόνο φωτισμό και τηλεόραση (η αστυνομία, σημείωσε, έχει ελέγξει και επιβεβαιώσει ότι δεν υπάρχει κλοπή ρεύματος). Χωρίς κάδους απορριμμάτων, μέχρι σήμερα το πρωί που τοποθετήθηκαν τρεις. Χωρίς ψυγείο, με τις οικογένειες να αγοράζουν παγάκια από το μαγαζί «για να πιούμε ένα ποτήρι κρύο νερό σε αυτό το τοπίο», όπως είπε χαρακτηριστικά.
Τα παιδιά του καταυλισμού φοιτούν στα σχολεία της Ιεράπετρας, σύμφωνα με τον κ. Παναγιωτόπουλο, ο οποίος ανέφερε ότι πολλοί κάτοικοι εργάζονται στη συλλογή παλαιών μετάλλων και σε μεροκάματα σε γείτονες που «μας παίρνουν τηλέφωνο, λένε ελάτε να βοηθήσετε». Αναφέρθηκε με ευγνωμοσύνη στα τοπικά σούπερ μάρκετ που βοηθούν, κατά περίσταση, οικογένειες που δεν τα βγάζουν πέρα.
Η συγγνώμη, οι δεσμεύσεις και η μείωση του πληθυσμού
Ένα από τα πιο αξιοπρόσεκτα στοιχεία της συνέντευξης ήταν η επανειλημμένη αναφορά σε λάθη και η αναγνώριση ότι οι κάτοικοι της γειτονιάς «έχουνε κι αυτοί δίκιο». Ο κ. Παναγιωτόπουλος ζήτησε πολλές φορές «ένα μεγάλο συγγνώμη» για τα προβλήματα που έχει δημιουργήσει ο καταυλισμός, αναφερόμενος ιδιαίτερα στην ηχορύπανση. «Είναι λάθος», παραδέχτηκε, προσθέτοντας ότι σε συνεννόηση με τη δικηγόρο τους έχει αποφασιστεί πρόστιμο 2.000 ευρώ και αυτόφωρη διαδικασία σε βάρος όποιου κατοίκου παραβιάσει τους κανόνες.
Παράλληλα, ο ίδιος ξεκαθάρισε ότι στον νέο χώρο δεν θα μεταφερθεί ολόκληρος ο καταυλισμός. Μόνο οι μόνιμοι κάτοικοι, περίπου δέκα οικογένειες (50-70 άτομα), θα μετεγκατασταθούν. Οι υπόλοιποι, που δεν θεωρούνται μόνιμοι, θα αναχωρήσουν. «Δεν το ζητήσαμε εμείς», διευκρίνισε, «το ζητήσαν όλοι οι υπόλοιποι, υπογράψανε».
Το αίτημα για εργασία μέσω του Δήμου (7-8 άτομα στην καθαριότητα) τέθηκε επίσης, αν και ο ίδιος αναγνώρισε ότι δεν μπορούν «όλα τα αιτήματα» να γίνουν δεκτά ταυτόχρονα. «Προσωρινά, θέλουμε να βρεθεί ένα οικόπεδο, για να μπούμε μέσα και να έχουμε καλύτερες συνθήκες τόσο εμείς όσο και τα παιδιά μας», είπε.
Τι ακολουθεί
Το τριακονθήμερο των ενστάσεων κατά του πρωτοκόλλου αποβολής έχει ήδη ξεκινήσει. Η δέσμευση της δημοτικής αρχής για εντοπισμό χώρου εντός πέντε-έξι ημερών σηματοδοτεί μια πρώτη θετική κίνηση, αν και η τυπική διαδικασία μετεγκατάστασης (αίτημα στο υπουργείο, έγκριση μέσω κοινής υπουργικής απόφασης, προμήθεια και εγκατάσταση οικίσκων) είναι πολύ πιθανό να απαιτήσει πολύ περισσότερο χρόνο. Ωστόσο, η ειλικρινής αποδοχή ευθυνών εκ μέρους των κατοίκων του καταυλισμού, η προθυμία τους να αποδεχτούν κανόνες και ελέγχους, και η ανταπόκριση του Δήμου που μοιάζει να κατανοεί τη νομική του υποχρέωση, σχηματίζουν μια βάση πάνω στην οποία μπορεί να οικοδομηθεί μια βιώσιμη λύση.
