⏱ Εκτιμώμενος χρόνος ανάγνωσης: 1 λεπτά ανάγνωσης
Ο πόλεμος που βρίσκεται σε εξέλιξη στη Μέση Ανατολή δεν αποτελεί μόνο μια γεωπολιτική σύγκρουση με στρατιωτικές και ανθρωπιστικές διαστάσεις. Όπως εξήγησε ο οικονομολόγος Κωνσταντίνος Βαλσαμάκης μιλώντας στο Ράδιο Λασίθι, η σύγκρουση αυτή μεταφράζεται ταυτόχρονα σε ένα ισχυρό οικονομικό σοκ που επηρεάζει άμεσα τις διεθνείς αγορές, τις τιμές της ενέργειας και τελικά την καθημερινότητα των πολιτών.
Η άνοδος της τιμής του πετρελαίου πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι αποτελεί ήδη το πρώτο και πιο ορατό οικονομικό αποτέλεσμα της σύγκρουσης. Για χώρες όπως η Ελλάδα, που είναι πλήρως εξαρτημένες από τις εισαγωγές ενέργειας, η εξέλιξη αυτή μεταφέρεται γρήγορα σε ολόκληρη την οικονομική αλυσίδα.
Η ενεργειακή κρίση και ο πληθωρισμός
Όπως εξήγησε ο κ. Βαλσαμάκης, η αύξηση του πετρελαίου δεν επηρεάζει μόνο το κόστος μετακίνησης των πολιτών αλλά συνολικά το κόστος μεταφοράς των αγαθών. Οι μεταφορές προϊόντων βασίζονται σχεδόν αποκλειστικά στα καύσιμα, είτε μέσω φορτηγών είτε μέσω θαλάσσιων μεταφορών, γεγονός που σημαίνει ότι κάθε αύξηση της τιμής του πετρελαίου μεταφέρεται τελικά στην τιμή των προϊόντων.
«Όλες οι μεταφορές βασίζονται στο πετρέλαιο. Όταν αυξάνεται το κόστος των καυσίμων, αυξάνεται και το μεταφορικό κόστος των αγαθών, το οποίο τελικά πληρώνει ο καταναλωτής», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Σύμφωνα με τον ίδιο, η βασική συνέπεια αυτής της εξέλιξης θα είναι η άνοδος του πληθωρισμού, δηλαδή η γενικευμένη αύξηση των τιμών. Όσο διαρκεί ο πόλεμος και οι ενεργειακές αγορές παραμένουν ασταθείς, ο πληθωρισμός θα συνεχίσει να πιέζει τα εισοδήματα των νοικοκυριών.
Παράλληλα, σημείωσε ότι οι κινήσεις που ανακοινώνονται διεθνώς –όπως η απελευθέρωση εκατοντάδων εκατομμυρίων βαρελιών πετρελαίου από στρατηγικά αποθέματα χωρών όπως οι ΗΠΑ και η Ιαπωνία– έχουν κυρίως ψυχολογικό χαρακτήρα.
Όπως εξήγησε, ακόμη και 400 εκατομμύρια βαρέλια αντιστοιχούν περίπου στη ζήτηση τεσσάρων ημερών σε παγκόσμιο επίπεδο, γεγονός που δείχνει πόσο περιορισμένη είναι η πραγματική τους επίδραση στις αγορές.
Τα μέτρα της κυβέρνησης και το ζήτημα της φορολογίας
Αναφερόμενος στα μέτρα που λαμβάνονται στην Ελλάδα, ο κ. Βαλσαμάκης στάθηκε ιδιαίτερα στο πλαφόν κέρδους που έχει επιβληθεί στην αγορά καυσίμων και σε μια σειρά προϊόντων.
Όπως τόνισε, πρόκειται για ένα μέτρο που μπορεί να έχει θετικό συμβολισμό αλλά δεν μπορεί να συγκρατήσει ουσιαστικά την άνοδο των τιμών.
«Το πλαφόν δεν σημαίνει ότι οι τιμές θα μείνουν χαμηλές. Σημαίνει ότι θα περιοριστεί το περιθώριο κέρδους των επιχειρήσεων. Αν το πετρέλαιο συνεχίσει να ανεβαίνει, η τελική τιμή θα αυξηθεί έτσι κι αλλιώς», σημείωσε.
Κατά την άποψή του, η ουσιαστική παρέμβαση θα έπρεπε να αφορά τη φορολογία των καυσίμων. Όπως εξήγησε, περίπου το 55% έως 56% της τελικής τιμής της βενζίνης στην αντλία αποτελείται από φόρους, γεγονός που περιορίζει τα περιθώρια ελάφρυνσης των καταναλωτών.
Ποιοι επηρεάζονται περισσότερο στην Ευρώπη
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, οι χώρες που εξαρτώνται περισσότερο από τις εισαγωγές ενέργειας αναμένεται να δεχθούν ισχυρότερες πιέσεις. Ωστόσο, όπως σημείωσε ο οικονομολόγος, σε μια παγκοσμιοποιημένη οικονομία οι επιπτώσεις ενός πολέμου δεν μπορούν να περιοριστούν γεωγραφικά.
«Δεν υπάρχουν οικονομίες που μπορούν να μείνουν ανεπηρέαστες. Σε ένα διασυνδεδεμένο σύστημα όπως η Ευρωπαϊκή Ένωση, οι επιπτώσεις μεταφέρονται σε όλους», ανέφερε.
Παράλληλα επισήμανε ότι η αύξηση των τιμών μπορεί να δημιουργήσει και ορισμένους ωφελημένους, ιδιαίτερα σε κλάδους όπως η διύλιση πετρελαίου. Η Ελλάδα διαθέτει μεγάλα διυλιστήρια που επεξεργάζονται εισαγόμενο πετρέλαιο και εξάγουν προϊόντα σε άλλες χώρες, γεγονός που σημαίνει ότι ορισμένοι παίκτες της αγοράς ενδέχεται να επωφεληθούν από τις υψηλές τιμές.
Αβεβαιότητα για τον τουρισμό
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το πώς θα επηρεαστεί ο τουρισμός, ένας τομέας που αντιστοιχεί περίπου στο 13% έως 15% του ελληνικού ΑΕΠ.
Ο κ. Βαλσαμάκης εξήγησε ότι οι επιπτώσεις μπορεί να κινηθούν προς δύο διαφορετικές κατευθύνσεις.
Από τη μία πλευρά, χώρες που θεωρούνται ασφαλείς προορισμοί ενδέχεται να προσελκύσουν περισσότερους επισκέπτες, εφόσον οι τουρίστες αποφύγουν περιοχές με γεωπολιτική ένταση.
Από την άλλη πλευρά, το αυξημένο κόστος καυσίμων επηρεάζει άμεσα τις αερομεταφορές και συνεπώς το κόστος των ταξιδιών.
«Οι τουρίστες έρχονται με αεροπλάνα, και τα αεροπλάνα καίνε καύσιμα. Όταν ανεβαίνουν οι τιμές των καυσίμων, ανεβαίνουν και τα εισιτήρια», τόνισε.
Κατά συνέπεια, η τελική επίδραση στον τουρισμό θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από τη διάρκεια της σύγκρουσης αλλά και από το κλίμα ασφάλειας που θα επικρατήσει διεθνώς.
Η αντοχή της ελληνικής οικονομίας
Σε ό,τι αφορά την ελληνική οικονομία συνολικά, ο οικονομολόγος υπογράμμισε ότι το βασικό ερώτημα είναι η διάρκεια του πολέμου.
Εάν η σύγκρουση λήξει σύντομα, οι επιπτώσεις ενδέχεται να είναι περιορισμένες. Αν όμως συνεχιστεί για μεγάλο χρονικό διάστημα, τότε οι πιέσεις σε πληθωρισμό, τουρισμό και οικονομική δραστηριότητα θα γίνουν εντονότερες.
«Ο τουρισμός αποτελεί την ατμομηχανή του ελληνικού ΑΕΠ. Αν επηρεαστεί, τότε οι συνέπειες θα είναι σημαντικές», σημείωσε.
Οι φόβοι για το τραπεζικό σύστημα
Ο κ. Βαλσαμάκης αναφέρθηκε και στη φημολογία που κυκλοφορεί σε ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες σχετικά με την απόσυρση καταθέσεων από τις τράπεζες.
Όπως εξήγησε, μια τέτοια κίνηση πανικού θα μπορούσε να δημιουργήσει σοβαρά προβλήματα στο τραπεζικό σύστημα, ιδιαίτερα σε χώρες όπως η Ελλάδα που έχουν περάσει ήδη δύσκολες περιόδους τραπεζικής κρίσης.
«Ο πανικός είναι πάντα κακός σύμβουλος. Αν υπάρξει μαζική απόσυρση καταθέσεων, θα δημιουργηθεί σοβαρό πρόβλημα στις τράπεζες», προειδοποίησε.
Τα επιτόκια και η οικονομική πολιτική
Σχολιάζοντας τις πιθανές αυξήσεις επιτοκίων από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, ο οικονομολόγος εξήγησε ότι η άνοδος των επιτοκίων σημαίνει ουσιαστικά ότι το χρήμα γίνεται ακριβότερο.
Αυτό μπορεί να περιορίσει τον πληθωρισμό, αλλά ταυτόχρονα καθιστά δυσκολότερη τη λήψη δανείων από επιχειρήσεις και νοικοκυριά, μειώνοντας τη ρευστότητα στην οικονομία.
Σε μια περίοδο συνεχών κρίσεων, όπως σημείωσε, οι αποφάσεις για τη νομισματική πολιτική απαιτούν ιδιαίτερη προσοχή.
Η σημασία της μικρομεσαίας επιχειρηματικότητας
Η συζήτηση έκλεισε με μια ευρύτερη αναφορά στη δομή της ελληνικής οικονομίας.
Ο κ. Βαλσαμάκης τόνισε ότι, παρότι οι μεγάλες επιχειρήσεις έχουν τη δυνατότητα να υλοποιούν μεγάλες επενδύσεις και να πραγματοποιούν διεθνή ανοίγματα, η ελληνική οικονομία παραμένει σε μεγάλο βαθμό εξαρτημένη από τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις.
Όπως υπογράμμισε, περισσότερες από το 95% των ελληνικών επιχειρήσεων ανήκουν σε αυτή την κατηγορία, γεγονός που καθιστά κρίσιμη τη στήριξή τους.
«Αν δεν στηριχθεί η μικρομεσαία επιχειρηματικότητα, κινδυνεύουμε να βρεθούμε με εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους που δεν θα μπορούν να ενσωματωθούν σε μεγάλα επιχειρηματικά σχήματα», κατέληξε.
